Του πρωτοπρεσβύτερου και εφημέριου του Ι.Ν Αγίων Ταξιαρχών Ιστιαίας Ευβοίας Στέφανου Στεφόπουλου.
Η έννοια της “ευεξίας” έχει γίνει της μόδας τελευταία. Αποτελεί κεντρικό σημείο αναφοράς για τους εναλλακτικούς θεραπευτές της Νέας Εποχής.
Για τον χώρο των εναλλακτικών και ολιστικών θεραπειών, η ευεξία δεν είναι απλώς η απουσία ασθένειας, αλλά μια κατάσταση απόλυτης ισορροπίας ανάμεσα στο σώμα, τον νου και το πνεύμα.
Η βάση: Στηρίζεται συχνά στην ιδέα της «ζωτικής ενέργειας» (όπως το τσι ή η πράνα) που ρέει στο σύμπαν και στον άνθρωπο.
Ο στόχος: Η ευεξία επιτυγχάνεται όταν αυτή η ενέργεια ρέει ανεμπόδιστα. Οι εναλλακτικές πρακτικές (π.χ. βελονισμός, γιόγκα, ενεργειακές θεραπείες) στοχεύουν στην αυτοθεραπεία, την εσωτερική αρμονία και την εναρμόνιση του ατόμου με το περιβάλλον του. Η ευθύνη της ευεξίας ανήκει κυρίως στο ίδιο το άτομο και στις δικές του εσωτερικές δυνάμεις.
Η Θέση της Ορθόδοξης Εκκλησίας
Η Ορθόδοξη Εκκλησία βλέπει τον άνθρωπο ως ενιαία ψυχοσωματική οντότητα, όμως τοποθετεί την ευεξία σε ένα εντελώς διαφορετικό, χριστοκεντρικό πλαίσιο.
Η πνευματική υγεία: Για την Ορθοδοξία, η πραγματική υγεία και “ευεξία” της ψυχής και του σώματος δεν πηγάζει από απρόσωπες συμπαντικές ενέργειες, αλλά είναι δώρο του Αγίου Πνεύματος.
Η θεραπεία: Επιτυγχάνεται μέσα από τα Μυστήρια της Εκκλησίας (Εξομολόγηση, Θεία Κοινωνία, Ευχέλαιο) και την προσωπική πνευματική άσκηση (προσευχή, νηστεία, κλπ).
Η επιφύλαξη: Η Εκκλησία στέκεται κριτικά απέναντι σε πολλές εναλλακτικές θεραπείες. Ο λόγος είναι ότι συχνά αυτές οι πρακτικές είναι συνδεδεμένες με ανατολικές θρησκείες ή πανθεϊστικές φιλοσοφίες (κάποιες διαβάσαμε παραπάνω όπως τα τσάκρας, η πράνα, η ζωτική ενέργεια, κλπ) οι οποίες έρχονται σε αντίθεση με το ορθόδοξο δόγμα.
Το συμπέρασμα: Ενώ οι εναλλακτικοί θεραπευτές αναζητούν την ευεξία στην ισορροπία των δυνάμεων του εαυτού, η Ορθοδοξία την εντοπίζει στην κοινωνία του ανθρώπου με τον Θεό, θεωρώντας ότι η μεγαλύτερη «ευεξία» είναι η σωτηρία της ψυχής και η εσωτερική ειρήνη που χαρίζει ο Χριστός.
Οι εναλλακτικές θεραπείες και οι πρακτικές που χρησιμοποιούν κατά κόρον τον όρο «ευεξία» (wellness) είναι συνήθως εκείνες που εστιάζουν στην ολιστική προσέγγιση —δηλαδή στην ταυτόχρονη φροντίδα σώματος, νου και πνεύματος— ή στην εξισορρόπηση της υποτιθέμενης «ζωτικής ενέργειας».
Οι πιο χαρακτηριστικές κατηγορίες και πρακτικές είναι οι εξής:
1. Ενεργειακές Θεραπείες (Energy Healing)
Είναι οι πρακτικές που συνδέουν άμεσα την ευεξία με τη ροή της ενέργειας στο σώμα.
Ρέικι (Reiki): Ιαπωνική τεχνική που βασίζεται στη μεταφορά «συμπαντικής ενέργειας» μέσω των χεριών του θεραπευτή για τη μείωση του στρες και τη χαλάρωση.
Κρυσταλλοθεραπεία: Η χρήση ημιπολύτιμων λίθων με σκοπό τον καθαρισμό του ενεργειακού πεδίου του ατόμου.
Θεραπεία Pranic Healing / Εξισορρόπηση Τσάκρα: Τεχνικές που στοχεύουν στην εναρμόνιση των ενεργειακών κέντρων (τσάκρα) του σώματος.
2. Παραδοσιακά Θεραπευτικά Συστήματα της Ανατολής
Αυτά τα συστήματα δεν διαχωρίζουν την υγεία από την πνευματικότητα και τη φιλοσοφία.
Αγιουρβέδα (Ayurveda): Το παραδοσιακό ινδικό σύστημα ιατρικής. Εστιάζει στην ευεξία μέσα από τη διατροφή, τα βότανα, το μασάζ και την αλλαγή τρόπου ζωής, με βάση τον ιδιαίτερο σωματότυπο (dosha) του κάθε ανθρώπου.
Παραδοσιακή Κινεζική Ιατρική & Βελονισμός: Βασίζεται στη ρύθμιση της ροής του τσι (ενέργειας) μέσα από τους μεσημβρινούς του σώματος.
3. Πρακτικές Νου–Σώματος (Mind-Body Practices)
Διαφημίζονται παγκοσμίως ως οι απόλυτοι πυλώνες του σύγχρονου “wellness lifestyle”.
Γιόγκα (Yoga): Αν και ξεκίνησε ως πνευματική/ασκητική πρακτική του Ινδουισμού, σήμερα προωθείται έντονα ως μέθοδος σωματικής και ψυχικής ευεξίας.
Διαλογισμός & Ενσυνειδητότητα (Mindfulness): Τεχνικές εστίασης της προσοχής και χαλάρωσης, οι οποίες συχνά απογυμνώνονται από το αρχικό βουδιστικό τους πλαίσιο για να χρησιμοποιηθούν ως εργαλεία διαχείρισης του άγχους.
4. Φυσικές & Ολιστικές Μέθοδοι
Ομοιοπαθητική: Σύστημα που βασίζεται στην αρχή «τα όμοια θεραπεύουν τα όμοια» και χρησιμοποιεί εξαιρετικά αραιωμένες ουσίες για να ενεργοποιήσει την αυτοθεραπευτική δύναμη του οργανισμού.
Αρωματοθεραπεία: Η χρήση αιθέριων ελαίων από φυτά με σκοπό τη βελτίωση της ψυχολογικής και σωματικής διάθεσης.
Ρεφλεξολογία: Μασάζ σε συγκεκριμένα σημεία των πελμάτων και των χεριών, τα οποία θεωρείται ότι αντιστοιχούν σε διάφορα όργανα του σώματος.
Γιατί επιλέγουν τον όρο «Ευεξία»;
Ο όρος αυτός είναι ιδιαίτερα ελκυστικός επειδή δεν υπόσχεται απλώς τη θεραπεία μιας συγκεκριμένης ασθένειας (όπως η κλασική ιατρική), αλλά έναν συνολικότερο, πιο ισορροπημένο και ευτυχισμένο τρόπο ζωής. Παράλληλα, είναι ένας όρος νομικά και επικοινωνιακά «ασφαλής», καθώς δεν αποτελεί αυστηρά ιατρικό όρο.
Ορθόδοξη Θεώρηση.
Η στάση της Ορθόδοξης Εκκλησίας απέναντι σε αυτές τις “εναλλακτικές” θεραπείες δεν είναι μια απλή «συντηρητική άρνηση», αλλά βασίζεται σε βαθιά θεολογικά κριτήρια. Η Εκκλησία διαχωρίζει ξεκάθαρα την ιατρική επιστήμη (την οποία αποδέχεται και ευλογεί ως δώρο του Θεού) από τις πρακτικές που εμπεριέχουν θρησκευτικά ή μεταφυσικά στοιχεία.
Η κριτική και οι αντιρρήσεις της Ορθοδοξίας εστιάζουν στους εξής βασικούς άξονες:
1. Η θεωρία της «Απρόσωπης Ενέργειας»
Οι περισσότερες ενεργειακές θεραπείες (Ρέικι, βελονισμός, τσάκρα) βασίζονται στην ύπαρξη μιας απρόσωπης συμπαντικής ενέργειας (τσι, πράνα) που διαπερνά τα πάντα.
Η αντίθεση: Για την Ορθοδοξία, ο Θεός είναι Πρόσωπο σε αντίθεση με το απρόσωπο Σύμπαν στο οποίο η Νέα Εποχή προσδίδει ακόμα και συνειδητότητα. Οι ενέργειες του Θεού (η Θεία Χάρη) είναι Άκτιστες (δεν έχουν δημιουργηθεί, πηγάζουν από τον Θεό) και είναι προσωπικές. Η ιδέα ότι ο άνθρωπος μπορεί να «διοχετεύσει», να «καθαρίσει» ή να «χειριστεί» την ενέργεια με τεχνικές και να αντλήσει μ αυτές από την απεριόριστη όπως λένε, ενέργεια του σύμπαντος θεωρείται από την Εκκλησία ως πνευματική πλάνη ή ακόμα και ως μια μορφή σύγχρονης μαγείας.
2. Η καταγωγή από Ανατολικά Θρησκεύματα
Πρακτικές όπως η Γιόγκα και η Αγιουρβέδα δεν είναι απλές γυμναστικές ή δίαιτες· είναι οργανικά τμήματα του Ινδουισμού.
Η αντίθεση: Η Γιόγκα, στη βαθύτερη ουσία της, είναι θρησκευτική πρακτική που στοχεύει στη λύτρωση του ανθρώπου μέσα από την ένωση με το «απόλυτο ον» (Μπράχμαν) ή την εξαφάνιση του εαυτού. Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος έχει εκδώσει επίσημες ανακοινώσεις τονίζοντας ότι η Γιόγκα είναι «απολύτως ασυμβίβαστη με την Ορθόδοξη Χριστιανική Πίστη μας».
3. Η Αυτοσωτηρία και η Θεοποίηση του Εαυτού
Στο σύγχρονο κίνημα της ευεξίας (New Age / Νέα Εποχή), δίνεται τεράστια έμφαση στο ότι ο άνθρωπος έχει μέσα του τη δύναμη να θεραπευτεί μόνος του, να βρει την εσωτερική του θεότητα και να φτάσει στην απόλυτη αρμονία.
Η αντίθεση: Στην Ορθοδοξία, ο άνθρωπος δεν μπορεί να σωθεί ή να θεραπευτεί πνευματικά μόνος του. Η σωτηρία και η αληθινή θεραπεία (η θέωση) έρχονται μόνο μέσα από τη σχέση με τον Ιησού Χριστό και τη συμμετοχή στα Μυστήρια της Εκκλησίας. Η πίστη στην «αυτοθεραπεία» θεωρείται απότοκο εγωισμού και υπερηφάνειας.
4. Η αντικατάσταση της Πνευματικής Ζωής
Η Εκκλησία παρατηρεί ότι πολλοί άνθρωποι αντικαθιστούν την προσευχή με τον διαλογισμό, την εξομολόγηση με την ψυχοενεργειακή αποφόρτιση και τη Θεία Κοινωνία με «ενεργειακούς καθαρισμούς».
Η αντίθεση: Ο διαλογισμός (π.χ. mindfulness) ζητά από τον άνθρωπο να «αδειάσει» τον νου του ή να στραφεί αποκλειστικά στον εαυτό του. Αντίθετα, η ορθόδοξη νοερά προσευχή (π.χ. το «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με») είναι ένας διαρκής, ζωντανός διάλογος με τον Θεό, γεμάτος ταπεινότητα και επίγνωση της ανθρώπινης αδυναμίας.
Η επίσημη γραμμή:
Η Ορθόδοξη Εκκλησία προτρέπει τους πιστούς να εμπιστεύονται τους συμβατικούς γιατρούς για τα σωματικά τους προβλήματα, και τον πνευματικό τους οδηγό (εξομολόγο) για τα ψυχικά και πνευματικά. Θεωρεί ότι η ανάμειξη σωματικής υγείας και ανατολικής μεταφυσικής κρύβει σοβαρούς πνευματικούς κινδύνους.