Λάμπρος Κ. Σκόντζος, Θεολόγος – Καθηγητής.
Μέσα στο νέφος των Αγίων που κοσμούν την Εκκλησία μας λάμπει και η Αγία Νεομάρτυς Χρυσή.
Μια νέα και απλή κοπέλα, η οποία έζησε σε δύσκολους καιρούς, αλλά κράτησε μέσα στην καρδιά της κάτι που κανένας άνθρωπος και καμία δύναμη δεν μπόρεσε να της αφαιρέσει: την αγάπη της για τον Χριστό.
Γεννήθηκε περί το 1778 στα Σλάτενα των Μογλενών, στο σημερινό χωριό Χρυσή της Αλμωπίας, κοντά στην Αριδαία, στην περιοχή της Πέλλας.
Ο πατέρας της ήταν φτωχός Ορθόδοξος Χριστιανός και είχε τέσσερις κόρες, τις οποίες μεγάλωσε «ἐν παιδείᾳ καὶ νουθεσίᾳ Κυρίου».
Οι πηγές την περιγράφουν ως κοπέλα με σωματική ομορφιά, αλλά, κυρίως, με ομορφιά ψυχής, πίστη, αγνότητα και αρετή.
Από την παιδική της ηλικία έδειξε ασυνήθιστη ευσέβεια. Αγαπούσε την Εκκλησία και δεν έχανε ακολουθία.
Ήταν κόρη φτωχής αλλά ευσεβούς οικογένειας και, από μικρή, είχε στην καρδιά της βαθιά αγάπη για τον Χριστό.
Ήταν στολισμένη με πολλές αρετές, με κορωνίδα την ταπείνωση, η οποία την ξεχώριζε από τα άλλα κορίτσια της τοπικής κοινωνίας.
Η ζωή της δεν ήταν η ζωή μιας πλούσιας ή ισχυρής γυναίκας. Ήταν μια απλή κοπέλα της Μακεδονίας, που έζησε μέσα στις δυσκολίες της Τουρκοκρατίας.
Αυτό καθιστά ακόμη πιο συγκλονιστικό το γεγονός ότι, σε τόσο νεαρή ηλικία, έδειξε τέτοια πνευματική δύναμη.
Η ζωή της ήταν απλή και ταπεινή. Εργαζόταν, προσευχόταν και προσπαθούσε να ζει σύμφωνα με το Ευαγγέλιο.
Η πίστη της, όμως, δοκιμάστηκε σκληρά όταν, σύμφωνα με την παράδοση, ένας Οθωμανός προσπάθησε να την εξαναγκάσει να αρνηθεί την πίστη της και να γίνει μουσουλμάνα.
Σε ηλικία δεκαοκτώ ετών, κάποια ημέρα πήγε μαζί με άλλες γυναίκες στην περιοχή του δάσους για να μαζέψει ξύλα.
Εκεί την είδε ένας Οθωμανός της περιοχής, ο οποίος, σύμφωνα με την παράδοση, εντυπωσιάστηκε από την ομορφιά της και θέλησε να την κάνει γυναίκα του.
Όταν εκείνη αρνήθηκε, εκείνος την απήγαγε και την πήρε στο σπίτι του και την κατακρατούσε με το ζόρι, με σκοπό να την πείσει να αλλάξει γνώμη.
Εκεί άρχισε η μεγάλη δοκιμασία της.
Αρχικά της φερόταν καλά, προκειμένου να την πείσει, χωρίς τη χρήση βίας, να ικανοποιήσει το πάθος του γι’ αυτήν.
Της υποσχέθηκε διάφορα πολύτιμα πράγματα και προσπάθησε να την πείσει να αρνηθεί την Ορθόδοξη πίστη της και να γίνει μουσουλμάνα, ώστε να την παντρευτεί.
Εκείνη, όμως, αψηφούσε τις δελεαστικές προτάσεις του αλλόθρησκου Οθωμανού και του δήλωνε κατηγορηματικά ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να εγκαταλείψει τη χριστιανική της πίστη ούτε να αρνηθεί τον Χριστό, τον Οποίο θεωρούσε «Νυμφίο της ψυχής της».
Αψηφούσε ακόμη και τον φόβο του θανάτου, λέγοντας στον απαγωγέα και βασανιστή της: «Εγώ τον Χριστό μόνο γνωρίζω για νυμφίο μου», δίνοντάς του να καταλάβει ότι δεν ήταν διατεθειμένη να ενδώσει στον ακόλαστο έρωτά του.
Η φράση αυτή εξηγεί και γιατί, στα λειτουργικά της κείμενα, η Εκκλησία την ονομάζει «νύμφη Κυρίου».
Το απολυτίκιό της αναφέρεται στην παρθενία της και στον αγώνα της υπέρ του Χριστού.
Το πιο οδυνηρό ίσως μέρος της δοκιμασίας της ήταν ότι δεν πιέστηκε μόνο από τον βασανιστή της.
Πέρα από τις βασανιστικές πιέσεις του Οθωμανού, η Χρυσή είχε να αντιμετωπίσει και τις πιέσεις των γονέων και των λοιπών συγγενών της, οι οποίοι την παρότρυναν να υποχωρήσει, να δεχθεί τη νέα θρησκεία και να σώσει τη ζωή της.
Και τούτο διότι γνώριζαν ότι, αν δεν υποχωρούσε, ο Οθωμανός θα της αφαιρούσε τη ζωή.
Έτσι συνέβαινε σε πολλές περιπτώσεις κατά τις οποίες Οθωμανοί έβαζαν στο στόχαστρο χριστιανές νέες.
Ανθρώπινα μπορούμε να κατανοήσουμε την αγωνία τους.
Ήθελαν να τη σώσουν. Η Χρυσή, όμως, έβλεπε τα πράγματα διαφορετικά. Για εκείνη, το να χάσει τη ζωή της δεν ήταν τόσο φοβερό όσο το να χάσει τον Χριστό.
Όταν την επισκέφτηκαν και άρχισαν να την πιέζουν να εξισλαμιστεί, εκείνη τους είπε αυτά τα συγκλονιστικά λόγια: «Πατέρα έχω τον Κύριό μου Ιησού Χριστό, μητέρα την Κυρία Θεοτόκο, αδελφούς δε και αδελφές έχω τους Αγίους και τις Αγίες της Εκκλησίας μας»!
Δεν πρόκειται για περιφρόνηση προς τους γονείς της. Πρόκειται για την ομολογία ότι η σχέση της με τον Χριστό ήταν πάνω από κάθε ανθρώπινο δεσμό.
Το μαρτύριό της, ο εγκλεισμός της στο οθωμανικό σπίτι και οι αφόρητες πιέσεις του ακόλαστου Οθωμανού, αλλά και οι παρακλήσεις των συγγενών της να ενδώσει στις ορέξεις του αλλόθρησκου, να ασπασθεί το Ισλάμ και έτσι να γλιτώσει τη ζωή της, κράτησαν περίπου έξι μήνες.
Χρησιμοποιήθηκαν κολακείες, υποσχέσεις και απειλές. Εκείνη, όμως, παρέμεινε αμετάπειστη και εδραία στην πίστη της στον Χριστό.
Φώναζε δυνατά από το κελί του εγκλεισμού της, ώστε να την ακούει ο Οθωμανός και να αντιληφθεί πλέον ότι δεν επρόκειτο να υποχωρήσει: «Δεν αρνούμαι τον Χριστό»!
Όταν, πλέον, ο βασανιστής της κατάλαβε ότι ήταν μάταιο να προσπαθεί να τη μεταπείσει, άρχισε τα βασανιστήρια.
Σε αναλυτικότερες αφηγήσεις του μαρτυρίου της αναφέρεται ότι επί τρεις μήνες τη ράβδιζαν καθημερινά.
Στη συνέχεια υπέστη ακόμη σκληρότερα βασανιστήρια. Οι πηγές αναφέρουν ότι άνθρωποι του Οθωμανού την κακοποιούσαν καθημερινά, της έκοψαν λωρίδες από το δέρμα, την υπέβαλαν σε βασανισμό με πυρωμένο σίδερο, στη συνέχεια την κρέμασαν από μια αγριοαχλαδιά και, τελικά, την κατατεμάχισαν με μαχαίρια.
Οι λεπτομέρειες αυτές προέρχονται από αναλυτικότερες παραδόσεις του μαρτυρίου.
Το ίδιο το σύντομο συναξαριστικό κείμενο του Αγίου Νικοδήμου συνοψίζει το τέλος με τη φράση «μεληδόν κατακοπεῖσα», δηλαδή ότι θανατώθηκε με κατατεμαχισμό του σώματός της.
Στις 13 Οκτωβρίου 1795, η Αγία Χρυσή ολοκλήρωσε το μαρτύριό της.
Δεν νίκησε τους βασανιστές της με ανθρώπινα όπλα. Τους νίκησε με την υπομονή της.
Νικήθηκαν, διότι δεν μπόρεσαν να κάμψουν το ηθικό μιας ταπεινής νεαρής κοπέλας.
Εκείνη, εν τέλει, ήταν η νικήτρια, καθώς τους ντρόπιασε με το θάρρος και την ακράδαντη πίστη της στον Νικητή του θανάτου, τον Χριστό!
Παρέδωσε την ψυχή της σε Εκείνον που τόσο αγάπησε και τον έκανε «Νυμφίο της ψυχής της», λαμβάνοντας τον αμάραντο στέφανο του μαρτυρίου.
Οι σκληροί βασανιστές και δήμιοί της δεν αρκέστηκαν στον απάνθρωπο και βασανιστικό θάνατό της, αλλά θέλησαν να εξαφανίσουν και το βασανισμένο σώμα της Μάρτυρος, κυρίως για να μην το πάρουν οι χριστιανοί και το τιμήσουν, όπως συνέβαινε στις περιπτώσεις των Νεομαρτύρων.
Κάποιοι, όμως, χριστιανοί κατόρθωσαν να πάρουν κρυφά τα τίμια λείψανά της και να τα ενταφιάσουν με ευλάβεια και τιμές.
Η Εκκλησία μας την τιμά ως Παρθενομάρτυρα και Νεομάρτυρα και εορτάζει τη σεπτή μνήμη της στις 13 Οκτωβρίου.
Οι χωριανοί της, για να την τιμήσουν, άλλαξαν την ονομασία του χωριού τους και, από Σλάτενα, το ονόμασαν Χρυσή, προς τιμήν της Μάρτυρος.
Συντάσσοντας το Συναξάρι της Αγίας Νεομάρτυρος Χρυσής, δημοσιοποιήθηκε η ανεύρεση των Ιερών Λειψάνων της στην Έδεσσα.
Τα ιερά λείψανα της Αγίας είχαν βρεθεί κοντά στα ερείπια του παλαιού ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στο Κάστρο της Χρυσής, ενώ σύμφωνα με την επιστημονική τεκμηρίωση τα οστά που βρέθηκαν ανήκουν σε νεαρή γυναίκα, ηλικίας περίπου 17 ετών, με έτος θανάτου το 1795, όπως μαρτυρείται και στον βίο της.
Η ευωδία που αναδύουν αποδεικνύουν την γνησιότητά τους, εξαιτίας της αέναης άκτιστης χάριτος του Θεού που υπάρχει σ’ αυτά.
Την ανέλπιστη χαρά και αγαλλίαση των κατοίκων και ολοκλήρου του εκκλησιαστικού πληρώματος εξέφρασε και συνόψισε σε εγκύκλιό του ο Σεβ. Μητροπολίτης Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας κ. Ιωήλ, τονίζοντας: «Δοξάζουμε τον Θεό για τη μεγάλη ευλογία, την οποία μας χάρισε δύο αιώνες μετά το ένδοξο και φρικτό μαρτύριο της Αγίας, σε ημέρες μεγάλων πνευματικών προκλήσεων και πειρασμών και προτρέπουμε να προστρέξουν στις άγιες πρεσβείες της και την χάρη των ιερών λειψάνων της»!
Τι μας λέει σήμερα η Αγία Χρυσή;
Ίσως κάποιος πει: «Εμείς δεν ζούμε σήμερα τέτοιους διωγμούς. Δεν μας ζητούν να αρνηθούμε τον Χριστό μπροστά σε βασανιστήρια».
Κι όμως, κάθε εποχή έχει τις δικές της δοκιμασίες.
Μπορεί να μη μας ζητούν να αρνηθούμε τον Χριστό με λόγια.
Μπορεί, όμως, να μας ζητούν να Τον αρνηθούμε με τον τρόπο της ζωής μας.
Να ντραπούμε να πούμε ότι είμαστε χριστιανοί. Να συμβιβαστούμε με το ψέμα. Να βάλουμε το χρήμα πάνω από την αγάπη.
Να κρατήσουμε μέσα μας την κακία και την εκδίκηση.
Να ξεχάσουμε την προσευχή επειδή «δεν έχουμε χρόνο».
Να αφήσουμε τον κόσμο να γίνει ο Θεός μας.
Και τότε η Αγία Χρυσή έρχεται να μας ρωτήσει σιωπηλά: «Εσύ, ποιον βάζεις πρώτο στη ζωή σου;».
Το μήνυμα της Αγίας είναι σαφές: να μη ντρεπόμαστε για τον Χριστό.
Η Αγία δεν ντράπηκε να ομολογήσει τον Χριστό.
Κι εμείς πολλές φορές ντρεπόμαστε ακόμη και να κάνουμε το σημείο του Σταυρού.
Ντρεπόμαστε να πούμε «Δόξα τῷ Θεῷ».
Ντρεπόμαστε να μιλήσουμε για την πίστη μας.
Ντρεπόμαστε να πούμε ότι θέλουμε να ζήσουμε σύμφωνα με το Ευαγγέλιο.
Ας πάρουμε, λοιπόν, θάρρος από την Αγία Χρυσή.
Δεν χρειάζεται να φωνάζουμε.
Δεν χρειάζεται να κατακρίνουμε κανέναν.
Χρειάζεται, απλώς, να ζούμε με τέτοιο τρόπο, ώστε η ζωή μας να λέει: «Ανήκω στον Χριστό».
Ένα ακόμη μεγάλο μάθημα που μας διδάσκει η Αγία είναι η υπομονή.
Στη δική μας εποχή θέλουμε όλα να γίνονται γρήγορα.
Θέλουμε να λύνονται αμέσως τα προβλήματά μας.
Όταν προσευχόμαστε και δεν βλέπουμε γρήγορα την απάντηση, απογοητευόμαστε.
Όταν έρχεται μια δοκιμασία, λέμε: «Γιατί, Θεέ μου;».
Η Αγία Χρυσή μάς διδάσκει: Κάνε υπομονή. Ο Θεός δεν σε εγκατέλειψε!
Μπορεί να μη βλέπεις τον δρόμο, αλλά Εκείνος τον βλέπει.
Μπορεί να μη γνωρίζεις γιατί επιτρέπει μια δοκιμασία, αλλά Εκείνος γνωρίζει.
Το δικό μας έργο είναι να κρατηθούμε από το χέρι Του. Ο Χριστός είναι ο θησαυρός μας.
Η Αγία Χρυσή ήταν μια νέα κοπέλα που ο κόσμος ίσως θεωρούσε ασήμαντη.
Ο Θεός, όμως, την έκανε χρυσή, όχι με το χρυσάφι του κόσμου, αλλά με το χρυσάφι της πίστεως.
Και αυτό είναι το μεγάλο μήνυμα της ζωής της: Δεν έχει σημασία πόσο μεγάλος είσαι στα μάτια του κόσμου.
Σημασία έχει πόσο μεγάλη είναι η αγάπη σου για τον Χριστό.
Ας ζητήσουμε, λοιπόν, από την Αγία Νεομάρτυρα Χρυσή να πρεσβεύει για όλους μας.
Ας παρακαλέσουμε κι εμείς: «Αγία Νεομάρτυς Χρυσή, πρέσβευε στον Χριστό να μας χαρίζει δυνατή πίστη, υπομονή στις δοκιμασίες, καθαρή καρδιά και θάρρος να Τον αγαπούμε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο στη ζωή μας. Αμήν».