Διονύσιος Ψαριανός, Μητροπολίτης Σερβίων καί Κοζάνης (+)

Σήμερα ἡ Ἐκκλησία ἑορτάζει καὶ τιμᾷ τὴν ἱερὴ μνήμη τοῦ ἁγίου Ἀλεξάνδρου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως. Ὁ ἅγιος Ἀλέξανδρος ἔζησε στὰ χρόνια τοῦ πρώτου χριστιανοῦ αὐτοκράτορα, τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου. Εἶναι ἀπὸ τοὺς ἱεροὺς Πατέρες της πρὼτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου, ποὺ τὸ 325 στὴ Νίκαια καταδίκασαν τὴν αἵρεση τοῦ Ἀρείου. Ἀρχιεπίσκοπος τότε Κωνσταντινουπόλεως ἦταν ὁ ἅγιος Μητροφάνης, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἦταν πολὺ γέρος καὶ ἄρρωστος, στὴ Σύνοδο τὸν ἀντιπροσώπευε ὁ Ἀλέξανδρος, ποὺ ἦταν ἀκόμα πρεσβύτερος. Πολλὲς φορὲς γιὰ διαφόρους λόγους τοὺς ἐπισκόπους στὶς ἱερὲς Συνόδους ἀντιπροσώπευαν πρεσβύτεροι.

Ὁ ἅγιος Ἀλέξανδρος ἦταν πραγματικὰ θεοπρόβλητος Ἱεράρχης τῆς Ἐκκλησίας. Μετὰ τὴ Σύνοδο καὶ τὴν καταδίκη τοῦ Ἀρείου, Ἄγγελος Κυρίου ἐμφανίστηκε στὸ γέροντα ἀρχιεπίσκοπο Μητροφάνη καὶ τοῦ ἀποκάλυψε τὴ βουλὴ τοῦ Θεοῦ. Τὸν βεβαίωσε πρῶτα γιὰ τὸν ἐπάξιο τρόπο, μὲ τὸν ὁποῖο ὁ πρεσβύτερος Ἀλέξανδρος τὸν ἀντιπροσώπευσε στὴ Σύνοδο, κι ὕστερα τοῦ εἶπε πὼς αὐτὸς θὰ ἦταν ὁ διάδοχός του στὸν ἀρχιεπισκοπικὸ θρόνο. Αὐτὸ ἔγινε γνωστὸ καὶ πραγματικά, ὅταν ὕστερα ἀπὸ λίγο καιρὸ κοιμήθηκε ὁ ἀρχιεπίσκοπος Μητροφάνης, ὁ Ἀλέξανδρος ἐξελέγη καὶ τὸν διὰδέχθηκε στὸν ἀρχιεπισκοπικὸ θρόνο. Ὁ Θεὸς ξέρει τοὺς ἀνθρώπους του καὶ τοὺς καλεῖ στὸν κατάλληλο καιρό.

Ἡ πρώτη Οἰκουμενικὴ Σύνοδος καταδίκασε τὴν αἵρεση τοῦ Ἀρείου, ἀλλὰ ἡ ἀναταραχὴ στὴν Ἐκκλησία δὲν εἶχε καταπαύσει. Καὶ μέχρι σήμερα ἀκόμα ἡ ἀναταραχὴ δὲν κατέπαυσε. Ἡ ἀρειανικὴ αἵρεση εἶναι ἡ ρίζα ὅλων τῶν αἱρέσεων, κάποιες ἀπὸ τὶς ὁποῖες μέχρι καὶ σήμερα ταλαιπωροῦν τὴν Ἐκκλησία. Τέτοια εἶναι ἡ αἵρεση του χιλιασμοῦ ἢ τῶν Μαρτύρων τοῦ Ἰεχωβᾶ. Ὅπως ὁ Ἄρειος, ἔτσι καὶ οἱ χιλιαστὲς ἀρνοῦνται τὴν θεότητα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. «Ἦν ποτὲ ὅτε οὐκ ἦν» ἔλεγε ὁ Ἄρειος γιὰ τὸν Ἰησοῦ Χριστό, δηλαδὴ ἦταν καιρὸς ποὺ δὲν ὑπῆρχε ὁ Υἱός, ἀλλὰ ἔγινε ὕστερα, ὅτι δηλαδὴ ὁ Υἱὸς εἶναι κτίσμα. Τὸ ἴδιο λένε κι οἱ χιλιαστές.

Ὁ ἅγιος Ἀλέξανδρος ὄχι μόνο στὴ Σύνοδο καταπολέμησε τὴν αἵρεση, ἀλλὰ καὶ ὕστερα, ὤς ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως. Ὁ διάδοχος τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου ἦταν φιλοαρειανὸς καὶ οἱ ὀρθόδοξοι ἐπὶσκοποι εἶχαν τώρα νὰ ἀντιμετωπίσουν ὄχι μόνο την αἵρεση, ἀλλὰ καὶ τὴν πολιτικὴ ἐξουσία, ποὺ συμπαθοῦσε καὶ βοηθοῦσε τὴν αἵρεση. Ὄχι μόνο στοὺς ἀρχαίους διωγμούς, ἀλλὰ καὶ ὕστερα ἡ Ἐκκλησία πολλὲς φορὲς βρέθηκε ἀντιμέτωπη μὲ τὴν πολιτικὴ ἐξουσία στὰ ἴδια τὰ χριστιανικὰ κράτη. Εἴτε οἱ πλανεμένες ἀντιλήψεις τῶν ἀρχόντων τῆς πολιτείας εἴτε τὰ πολιτικά τους σὺμφέροντα πολλὲς φορές τούς φέρνουν σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν πίστη καὶ τὴν τάξη τῆς Ἐκκλησίας.

Ὁ γιὸς τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, Κωνσταντῖνος κι αὐτὸς λεγόμενος καὶ διάδοχος στὸ θρόνο, ἦταν λοιπόν ἀρειανόφιλος. Ὁ Ἄρειος μετὰ τὴ Σύνοδο ὑποκρινόταν τὸν ὀρθόδοξο καὶ ζητοῦσε νὰ ἔχει κοινωνία μὲ τοὺς κανονικοὺς ἐπισκόπους τῆς Ἐκκλησίας. Μὲ τὴν ὑποκρισία λοιπὸν καὶ μὲ τὴν ὑποστήριξη τοῦ αὐτοκράτορα ὁ Ἄρειος πίεζε τοὺς ἐπισκόπους. Ἀλλὰ ὁ ἅγιος Ἀλέξανδρος μὲ κανέναν τρόπο δὲν τὸν δεχότανε σὲ ἐκκλησιαστικὴ κοινωνία, δηλαδὴ νὰ λειτουργήσουν μαζί. Σὲ τέτοιες δύσκολες στιγμές, κριτήριο εἶναι ἡ Λειτουργία καὶ ἡ θεία Κοινωνία. Μὲ τοὺς αἱρετικοὺς μπορεῖ νὰ ἔχουμε συνεργασία καὶ κοινωνικὲς σχέσεις, ἀλλὰ ποτὲ δὲν λειτουργοῦμε καὶ δὲν κοινωνοῦμε μαζί.

Ὁ Ἄρειος εἶχε κακὸ τέλος στὰ χρόνια ἐκεῖνα, ποὺ ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως ἦταν ὁ ἅγιος Ἀλέξανδρος. Ἐκεῖνος ἔφυγε, ἀλλὰ τὸ κακὸ ποὺ ἔκαμε στὴν Ἐκκλησία ἔμεινε καὶ μέχρι τώρα τροφοδοτεῖ κάθε αἵρεση. Κι ὁ ἅγιος Ἀλέξανδρος, ὡς ἄνθρωπος, ἔφυγε κι ἐκεῖνος, ἀλλ’ ἄφησε στὴν Ἐκκλησία τὴν εἰκόνα τοῦ ἁγίου τοῦ Θεοῦ, τοῦ ὑπερασπιστῆ τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ τοῦ φύλακα τῶν ἀποστολικῶν παραδόσεων. Καὶ μέσα στὴ Σύνοδο, ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ γέροντα ἀρχιεπισκόπου Μητροφάνη, κι ὕστερα ἀπὸ τὴ Σύνοδο στάθηκε πιστός φρουρὸς καὶ ὑπερασπιστὴς τῶν ἀποφάσεων τῆς Συνόδου καὶ τῆς παράδοσης καὶ κληρονομιᾶς τῶν ἁγίων Ἀποστόλων. Ἀμήν.