Εἰρηναῖος, Ἐπίσκοπος Αἰκατερίνμπουργκ καὶ Ἰρμπίτσκ.

Ὁ φθόνος εἶναι τὸ τρίτο καὶ ἀρκετὰ συνηθισμένο στὰ παιδιὰ ἐλάττωμα, ποὺ γιὰ τὸ ξερίζωμά του οἱ γονεῖς πρέπει νὰ δείξουν ἔγκαιρα μεγάλο ἐνδιαφέρον καὶ ζῆλο.

Γιὰ τὸ φθονερὸ ἄνθρωπο εἶναι ἀνυπόφορη ἡ εὐτυχία τοῦ ἄλλου. Ξεσκίζεται ἡ καρδιά του ἀπὸ θλίψη, ὅταν ὁ συνάνθρωπός του εἶναι εὐτυχισμένος, ἐνῷ νιώθει χαρὰ καὶ ἱκανοποίηση ὅταν ἐκεῖνος δοκιμάζεται καὶ ὑποφέρει. Εὔχομαι, ἀγαπητοί, νὰ μὴ βρίσκεται ἀνάμεσά σας οὔτε ἕνας τέτοιος ἄνθρωπος. Ἐδῶ θ’ ἀπαντήσουμε στὸ ἐρώτημα: Τί πρέπει νὰ κάνουν οἱ γονεῖς, γιὰ νὰ μὴν ἀφήσουν ν’ ἀναπτυχθεῖ στὶς καρδιὲς τῶν παιδιῶν ἡ ζήλεια, ὁ φθόνος;

Σημειῶστε τοὺς πέντε ἑπόμενους κανόνες:

Πρῶτος κανόνας: Νὰ καταστέλετε ἔγκαιρα κάθε ἐμφάνιση ζήλειας στὰ παιδιά.

Τὸ ἐλάττωμα αὐτὸ ἐμφανίζεται μὲ ποικίλες μορφὲς στὴν παιδικὴ ψυχή. Θὰ τὶς δοῦμε μὲ ὁρισμένα παραδείγματα, γιατί οἱ γενικὲς παρατηρήσεις πολὺ λίγο μποροῦν νὰ βοηθήσουν στὴν προκειμένη περίπτωση.

Ἂν τὰ παιδιὰ στὸ τραπέζι προτείνουν βιαστικὰ τὰ πιάτα τους, γιατί φοβοῦνται ὅτι, μέχρι νὰ ἔρθει ἡ σειρά τους, τὸ καλύτερο φαγητὸ θὰ ἔχει μοιραστεῖ στοὺς ἄλλους· ἂν τρῶνε γρήγορα, ρίχνοντας γύρω ἀνήσυχες ματιές, γιὰ νὰ προλάβουν νὰ πάρουν κι ἄλλο φαγητὸ· ἂν κοιτάζουν σκυθρωπά τα πιάτα τῶν ἄλλων, παραβάλλοντας τὶς μερίδες· ἂν συγκρίνουν τὰ σχολικὰ εἴδη, τὰ ροῦχα ἢ τὰ παιχνίδια ποὺ τοὺς χαρίζετε, γιὰ νὰ δοῦν ποιός πῆρε τὰ καλύτερα, ὃλ’ αὐτὰ εἶναι σημάδια ζήλειας, ποὺ πρέπει νὰ ξεριζώσετε, ὅπου καὶ ὅποτε ἐμφανιστεῖ.

Ἂν μάλιστα τὸ παιδὶ δὲν δέχεται κάτι ποὺ τοῦ προσφέρετε, ἐπειδὴ καὶ τὸ ἄλλο παιδὶ πῆρε τὸ ἴδιο πρᾶγμα, αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι ἡ ζήλεια ρίζωσε γερὰ μέσα του. Γιὰ μιὰ τέτοια συμπεριφορὰ πρέπει νὰ νουθετεῖται μὲ ἐπιμέλεια καί, σὲ περίπτωση ὑποτροπῆς, νὰ τιμωρεῖται αὐστηρά.

Μιὰ ἄλλη μορφὴ φθόνου, πολὺ συχνὴ στὰ παιδιά, εἶναι ἡ χαιρεκακία. Ἐμφανίζεται κι αὐτὴ μὲ ποικίλες μορφές.

Ἔτσι, ἂν τὰ παιδιὰ χαμογελοῦν μὲ μῖσος, ὅταν κάποιος τιμωρεῖται, ἢ εἰρωνεύονται τὸν τιμωρημένο, πρέπει νὰ ὑποστοῦν κι αὐτὰ τὴν ἴδια τιμωρία. Ἂν συκοφαντοῦν τὸ ἕνα τὸ ἄλλο, πρέπει πάντα νὰ τιμωροῦνται μὲ μεγάλη αὐστηρότητα. Ἀλλὰ κι ὅταν ἀποκαλύπτουν τὰ πραγματικὰ παραπτώματα τῶν φίλων ἢ τῶν συμμαθητῶν τους, μὲ μοναδικὸ σκοπὸ νὰ τιμωρηθοῦν ἐκεῖνοι, καὶ τότε ἀκόμα δὲν θὰ τ’ ἀφήνουμε χωρὶς παρατήρηση. Γενικά, τὶς μαρτυρίες ἢ “καταγγελίες” τῶν παιδιῶν μποροῦμε νὰ τὶς δεχθοῦμε, μόνο ὅταν ὁ πατέρας, ἡ μητέρα ἢ ὁ δάσκαλος τοὺς ἀναθέτουν τὴν τήρηση τῆς τάξεως καὶ ἀπαιτοῦν σωστὲς ἀπαντήσεις.

Καὶ στὴν περίπτωση ὅμως αὐτὴ πρέπει νὰ νουθετεῖτε τὰ παιδιά, ὥστε νὰ σᾶς πληροφοροῦν γιὰ τὴ διαγωγὴ τῶν ἄλλων ὄχι ἀπὸ χαιρεκακία, ἀλλά, σὰν τὸν πάγκαλο Ἰωσήφ, μόνο γιὰ νὰ προληφθεῖ ἡ ἁμαρτία.

Δεύτερος κανόνας: Μὴν προκαλεῖτε οἱ ἴδιοι τὸ φθόνο στὶς καρδιὲς τῶν παιδιῶν.

Αὐτὸ συμβαίνει συχνὰ ὅταν οἱ γονεῖς ἔχουν ἰδιαίτερη συμπάθεια σὲ ὁρισμένα ἀπὸ τὰ παιδιά τους. Γιὰ τοὺς χριστιανοὺς γονεῖς αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτο. Ἔχουν ὑποχρέωση ν’ ἀγαποῦν ὅλα τὰ παιδιά τους ἐξίσου καὶ νὰ τ’ ἀντιμετωπίζουν μὲ τὸν ἴδιο τρόπο, γιατί διαφορετικὰ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι θὰ προκαλέσουν τὸ φθόνο στὶς καρδιὲς τῶν παιδιῶν ἐκείνων, ποὺ θεωροῦν τὸν ἑαυτό τους ἀδικημένο.

Στὸ φαγητό, στὰ ροῦχα, στὰ δῶρα, κανένα παιδὶ δὲν πρέπει νὰ ἔχει ἰδιαίτερη μεταχείριση, ἀλλὰ ὅλα ν’ ἀπολαμβάνουν ἐξίσου τ’ ἀγαθὰ αὐτά.

Κοινὰ μέτρα πρέπει νὰ ὑπάρχουν ἐπίσης στὸν ἔπαινο καὶ στὴν ἐπίπληξη, στὴ στοργὴ καὶ στὴν αὐστηρότητα, στὴν ἀμοιβὴ καὶ στὴν τιμωρία: Νὰ μὴ συγχωροῦμε στὸ μικρὸ παιδὶ ἐκεῖνο, γιὰ τὸ ὁποῖο τιμωροῦμε τὰ μεγαλύτερα ἀδέρφια του.

Πόσο θλιβερὰ ἐπακόλουθα μποροῦν νὰ προκληθοῦν ἀπὸ τὴν ἄνιση μεταχείριση τῶν παιδιῶν, τὸ βλέπουμε στὴν περίπτωση τῶν ἀδελφῶν τοῦ Ἰωσήφ. Ἡ ἰδιαίτερη ἀγάπη τοῦ πατέρα τους Ἰακὼβ σ’ αὐτὸν σκλήρυνε τόσο τὴν καρδιά τους, πού, ἂν καὶ δὲν τὸν θανάτωσαν, ὅπως εἶχαν ἀποφασίσει, τὸν πούλησαν ὅμως δοῦλο στὴν Αἴγυπτο!

Τρίτος κανόνας: Μὴ διδάσκετε τὸ φθόνο στὰ παιδιὰ μὲ τὸ παράδειγμά σας.

Ἂν τὰ παιδιὰ ἀκοῦνε συνεχῶς τὸν πατέρα ἢ τὴ μητέρα νὰ μιλοῦν μὲ φθόνο, κακεντρέχεια καὶ χαιρεκακία γιὰ τοὺς γνωστούς, τοὺς συγγενεῖς ἢ τοὺς συναδέλφους τους, ἂν οἱ γονεῖς βρίζουν διαρκῶς τοὺς πλούσιους καὶ δυσανασχετοῦν ἐπειδὴ αὐτοὶ δὲν εἶναι τόσο πλούσιοι, ἂν τὰ παιδιὰ δὲν ἀκοῦνε τίποτ’ ἄλλο παρὰ μόνο ζηλότυπες καὶ φθονερὲς συζητήσεις, πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ ζήλεια καὶ ὁ φθόνος νὰ μὴ ριζώσουν στὶς τρυφερὲς καρδιές τους, καθὼς μάλιστα ἡ ροπὴ πρὸς τὸ κακὸ εἶναι ἰσχυρὴ στὸ μεταπτωτικὸ ἄνθρωπο;

Τέταρτος κανόνας: Μαθαίνετε τὰ παιδιά σας νὰ μισοῦν καὶ ν’ ἀπεχθάνονται τὸ φθόνο, σὰν ἕνα ἐλάττωμα ποὺ προξενεῖ μεγάλη λύπη στὸ Θεό.

Ὁ φθόνος εἶναι ἕνα ἀπαίσιο ἐλάττωμα, ἀλλὰ τὰ παιδιά σας δὲν πρέπει νὰ τὸν ἀποφεύγουν μόνο γι’ αὐτό. Ἐπιπλέον ὁ φθόνος εἶναι ἕνα κουτὸ ἐλάττωμα, γιατί ὄχι μόνο δὲν δίνει κέρδος στὸ φθονερό, ἀλλ’ ἀντίθετα μόνο τὸν ζημιώνει, γιατί τοῦ δηλητηριάζει τὴ ζωή. Τὰ παιδιὰ ὅμως πρέπει ν’ ἀποφεύγουν τὴ ζήλεια, προπαντὸς γιατί μπροστὰ στὸ Θεὸ εἶναι τὸ μεγαλύτερο ἁμάρτημα.

Πόσο ἀπεχθάνεται ὁ Θεὸς τὸ φθόνο! Ἐσεῖς μπορεῖτε καλύτερα ἀπ’ ὅλους νὰ ἐξηγήσετε στὰ παιδιά σας ὅτι ὁ φθόνος προέρχεται ἀπὸ τὸ διάβολο. Ἐκεῖνος ἔφερε τὸ φθόνο στὸν κόσμο: Φθόνησε τὴν εὐτυχία ποὺ ἀπολάμβαναν ὁ Ἀδὰμ καὶ ἡ Εὔα στὸν παράδεισο.

Κατόπιν δεῖξτε στὰ παιδιά σας πόσα κακὰ ἔφερε στὸν κόσμο ὁ φθόνος: Ἀπὸ φθόνο ὁ σατανᾶς παρέσυρε τοὺς προπάτορές μας στὴν ἁμαρτία. Ὁ φθόνος ἔκανε τὸν Κάιν ἀδελφοκτόνο. Ἀπὸ φθόνο τὰ παιδιὰ τοῦ Ἰακὼβ πούλησαν τὸν ἀδελφὸ τοὺς Ἰωσήφ. Ὁ φθόνος, τέλος, ἔκανε τοὺς Φαρισαίους νὰ κατηγορήσουν τὸν Κύριο καὶ ν’ ἀπαιτήσουν τὴ θανάτωσή Του!

Ἐξηγῆστε ἀκόμα στὰ παιδιά, ὅτι ὁ φθονερὸς μιμεῖται τὸ διάβολο, τοῦ μοιάζει, καὶ γι’ αὐτὸ θὰ ὑποστεῖ τὴν ἴδια τιμωρία μ’ αὐτόν.

Ὁ βαρύτερος χαρακτηρισμὸς γιὰ τὸ φθόνο εἶναι οἱ λόγοι τοῦ σοφοῦ: «Φθόνω δὲ διαβόλου εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον ὁ θάνατος» (Σόφ. Σόλ. 2:24).

Πέμπτος κανόνας: Καλλιεργῆστε στὶς ψυχὲς τῶν παιδιῶν σας, ἀπὸ τὴ νηπιακὴ ἀκόμα ἡλικία, τὴν ἀντίθετη στὸ φθόνο ἀρετή, τὴν εὐμένεια καὶ τὴν καλὴ διάθεση ἀπέναντι σὲ ὅλους, καὶ γενικότερα ἐκείνη τὴν ἀγάπη πρὸς τὸν ἄνθρωπο, ποὺ καθορίζει ἡ ἐντολὴ τοῦ Κυρίου: «Πάντα οὗν ὅσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, οὕτω καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς» (Μάτθ. 7:12).

Οἱ γονεῖς πρέπει μὲ λόγια καὶ μὲ ἔργα νὰ ἐμπνέουν στὰ παιδιά τους τὴν εἰλικρινῆ καὶ ἔμπρακτη ἀγάπη στὸ συνάνθρωπο. Τὰ παιδιὰ πρέπει νὰ μάθουν νὰ βοηθοῦν ὅσους ἔχουν ἀνάγκη. Νὰ συγκαταβαίνουν στὶς ἀδυναμίες τῶν ἄλλων. Νὰ εἶναι ἐξυπηρετικὰ καὶ καλοκάγαθα μὲ ὅλους. Πρέπει ἀκόμα νὰ μάθουν, σύμφωνα μὲ τοὺς λόγους τοῦ ἀποστόλου, τὸ «χαίρειν μετὰ χαιρόντων καὶ κλαίειν μετὰ κλαιόντων» (Ρωμ. 12:15). Νὰ μάθουν, τέλος, ν’ ἀνέχονται τὰ ἐλαττώματα τῶν ἄλλων καὶ νὰ μὴ φανερώνουν τὶς ἀταξίες τῶν φίλων τους ἢ τῶν συμμαθητῶν τους.

Στὴν ἐντολὴ τῆς ἀγάπης πρὸς τὸ συνάνθρωπο, ὁ Κύριος δίνει τὴν ἴδια ἀξία μὲ τὴν ἀγάπη πρὸς τὸ Θεό, καὶ τὴ θεσμοθέτησε σὰν γνώρισμα τῶν γνήσιων μαθητῶν του, λέγοντας: «Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταὶ ἐστε, ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις» (Ιω. 13:35).

Σᾶς ἔδειξα, γονεῖς, τοὺς βασικοὺς τρόπους, γιὰ νὰ νικήσετε καὶ νὰ ξεριζώσετε ἀπὸ τὶς καρδιὲς τῶν παιδιῶν σας τὸ φθόνο καὶ τὴν κακία. Εἴδατε πόσο κουτὸ ἐλάττωμα εἶναι ὁ φθόνος, ἀφοῦ δὲν φέρνει καμιὰ ὠφέλεια στὸ φθονερό, ἀλλὰ μόνο τοῦ δηλητηριάζει τὴ ζωή. Εἴδατε πόσο φοβερὸ ἁμάρτημα εἶναι, ἀφοῦ στρέφεται ἐνάντια στὴν πρώτη ἀρχὴ τοῦ χριστιανισμοῦ, «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτὸν» (Μάτθ. 22:39). Καὶ διαπιστώσατε ὅτι ὁ φθόνος εἶναι πραγματικὰ διαβολικὸ ἐλάττωμα, γιατί προέρχεται ἀπὸ τὸν πονηρὸ καὶ ἐξομοιώνει τὸν ἄνθρωπο μ’ αὐτόν.

Γι’ αὐτό, γονεῖς, φυλαχθεῖτε ἀπὸ τὸ φθόνο, καὶ φυλάξτε καὶ τὰ παιδιά σας ἀπ’ αὐτόν. Πολεμῆστε μ’ ὅλη σας τὴν ἀποφασιστικότητα κάθε ἐμφάνιση φθόνου στὶς ψυχές τους, καὶ μὴν προκαλεῖτε μὲ τὴν ἐμπαθῆ συμπεριφορά σας τὴ ζήλεια μεταξύ τους. Δεῖξτε τους μὲ τὰ λόγια καὶ τὸ παράδειγμά σας πόσο ὁ Θεὸς λυπᾶται μὲ τὸ φθόνο. Καλλιεργῆστε, τέλος, στὶς ἁπαλὲς καὶ δεκτικὲς ψυχές τους τὴν ἀντίθετη στὸ φθόνο ἀρετή, τὴν καλοσύνη σὲ ὅλους, γιὰ νὰ γίνουν τὰ παιδιά σας πραγματικὰ παιδιὰ τοῦ οὐράνιου Πατέρα, ποὺ «τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους» (Ματθ. 5:45).