Χρήστος Σαλταούρας.

Οι εκφράσεις «κατ᾿ εἰκόνα»  καὶ «καθ᾿ ὁμοίωσιν» από φιλολογικής και θεολογικής άποψης.

«καὶ εἶπεν ὁ Θεός· ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾿ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν» Γένεση 1:26.

Τί σημαίνει η φράση της Αγίας Γραφής «κατ᾿ εἰκόνα  καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν»; Σημαίνει η φράση «κατ᾿ εἰκόνα» ότι σημαίνει και η φράση «καθ᾿ ὁμοίωσιν»; Μήπως έχουν διαφορετικό νόημα; Ας εξετάσουμε τι λέγει η Βίβλος για το  θέμα:

1) Το πρώτο που πρέπει να ειπωθεί είναι ότι το εδάφιο Γένεση 1:26 γράφτηκε πρωτοτύπως στα Εβραϊκά και όχι στα Ελληνικά. Η μελέτη λοιπόν του Εβραϊκού κειμένου σε συνάρτηση με την μετάφραση των Εβδομήκοντα κρίνεται ζωτικής σημασίας.

Κείμενο Εβδομήκοντα: «κατ᾿ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν».

Εβραϊκό κείμενο: בְּצַלְמֵ֖נוּ (Μπε-τσαλμέϊνου) כִּדְמוּתֵ֑נוּ (Κι-ντμουτέϊνου).

Στο εδάφιο Γένεση 1:26 υπάρχουν οι Εβραϊκές λέξεις ΤΣΕΛΕΜ צֶלֶם  και ΝΤΕΜΟΥΤ דְּמוּת. Οι δύο λέξεις μεταφράζονται από τους Εβδομήκοντα ως «εικόνα» και «ομοίωσις» αντιστοίχως. Να σημειωθεί δε ότι σύμφωνα με το Εβραϊκό κείμενο οι λέξεις είναι ασύνδετες, δηλαδή απουσιάζει ο σύνδεσμος «και» , ενώ το κείμενο των Εβδομήκοντα προσθέτει τον σύνδεσμο «και». Δηλαδή το Εβραϊκό κείμενο λέγει «σύμφωνα με την εικόνα μας, σύμφωνα με την ομοιωσή μας». 

Άρα έχουμε περίπτωση του γνωστού Εβραϊκού ιδιωματισμού, του λεγόμενου ΣΥΝΩΝΥΜΙΚΟΥ ΠΑΡΑΛΛΗΛΙΣΜΟΥ. Δηλαδή οι δύο λέξεις σημαίνουν το ίδιο πράγμα. Ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο σύμφωνα με την Εικόνα Του, σύμφωνα με την Ομοιωσή Του. Το ασύνδετο σχήμα μάλιστα του Εβραϊκού κειμένου συνεπικουρεί το συμπέρασμα αυτό. 

2) Το εδάφιο Γένεση 5:1:

Κείμενο Εβδομήκοντα: «ᾗ ἡμέρᾳ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ᾿Αδάμ, κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν».

Εβραϊκό κείμενο: בִּדְמ֥וּת.( Μπι-ντμούτ).

Στο Εβραϊκό κείμενο του Γένεση 5:1 υπάρχει η λέξη ΝΤΕΜΟΥΤ דְּמוּת την οποία οι Εβδομήκοντα μεταφράζουν ως «Εικόνα», ενώ την ίδια λέξη μετέφρασαν ως «Ομοίωση» στο εδάφιο Γένεση 1:26!

ΕΡΩΤΗΜΑ : Αν οι λέξεις «Εικόνα» και «Ομοίωση» του Γένεση 1:26 και οι αντίστοιχες Εβραϊκές, σημαίνουν διαφορετικά πράγματα, ΓΙΑΤΙ οι Εβδομήκοντα μεταφράζουν την ίδια Εβραϊκή λέξη (ΝΤΕΜΟΥΤ דְּמוּת ) με τις λέξεις «Εικόνα» (Γέν. 5:1) και «Ομοίωση» (Γέν. 1:26);

 3) Το εδάφιο Γένεση 5:3:

Κείμενο Εβδομήκοντα: «ἔζησε δὲ ᾿Αδὰμ τριάκοντα καὶ διακόσια ἔτη, καὶ ἐγέννησε κατὰ τὴν ἰδέαν αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν εἰκόνα αὐτοῦ».

Εβραϊκό κείμενο:  בִּדְמוּת֖וֹ (Μπι-ντμουτό), כְּצַלְמ֑וֹ   (Κε-τσαλμό).

Στο εδάφιο Γένεση 5:3 υπάρχουν επίσης οι λέξεις ΝΤΕΜΟΥΤ και ΤΣΕΛΕΜ, επίσης ασυνδέτως, επίσης παραλληλιζόμενες συνωνυμικώς.

Στο εδάφιο Γένεση 5:3 οι Εβδομήκοντα μεταφράζουν την λέξη ΝΤΕΜΟΥΤ ως «Ιδέα». Την ίδια λέξη δηλαδή που στο Γένεση 5:1 μετέφρασαν ως «Εικόνα» και στο Γένεση 1:26 ως «Ομοίωση»!

ΕΡΩΤΗΜΑ : ΓΙΑΤΙ οι Εβδομήκοντα μεταφράζουν την ίδια Εβραϊκή λέξη (ΝΤΕΜΟΥΤ) με τις λέξεις «Εικόνα» (Γέν. 5:1), «Ομοίωση» (Γέν. 1:26) και «Ιδέα» (Γέν. 5:3), αν αυτές σημαίνουν διαφορετικά πράγματα;

Στο εδάφιο Γένεση 5:3 οι Εβδομήκοντα μεταφράζουν την λέξη ΤΣΕΛΕΜ צֶלֶם ως «Εικόνα» όπως στο Γένεση 1:26.

Στα εδάφια Γένεση 1:26 και Γένεση 5:3 υπάρχουν ασυνδέτως παραλληλιζόμενες συνωνυμικώς οι ίδιες Εβραϊκές λέξεις. Οι λέξεις ΝΤΕΜΟΥΤ דְּמוּת  και ΤΣΕΛΕΜ צֶלֶם.

ΕΡΩΤΗΜΑ: Αν στο εδάφιο Γένεση 1:26 οι δύο λέξεις δεν είναι συνώνυμες όπως διατείνονται πολλοί, και σημαίνουν διαφορετικά πράγματα, το ίδιο συμβαίνει και στο εδάφιο Γένεση 5:3; Τί σημαίνει η φράση «κατὰ τὴν ἰδέαν αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν εἰκόνα αὐτοῦ»; Σε τί διαφέρει (αν διαφέρει) με την φράση «κατ᾿ εἰκόνα  καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν» την στιγμή που οι ίδιες Εβραϊκές λέξεις περιέχονται; Με άλλα λόγια ποία είναι η σημασία των εν λόγω δύο Εβραϊκών λέξεων στα εδάφια Γένεση 1:26 και 5:3;

4) Κείμενο Εβδομήκοντα: «καὶ μῦς χρυσοῦς ὁμοίωμα τῶν μυῶν ὑμῶν» Α Βασιλειών/ Α Σαμουήλ 6:5.

Εβραϊκό κείμενο: Βε-τσαλμέι  וְצַלְמֵ֣י = και ομοιώματα.

Η Εβραϊκή λέξη ΤΣΕΛΕΜ צֶלֶם του εδαφίου Α Βασιλειών/ Α Σαμουήλ 6:5 μεταφράζεται ως «Ομοίωμα» από τους Εβδομήκοντα. Πρόκειται για την ίδια λέξη που αποδίδουν ως «Εικόνα» στο Γένεση 1:26.

5) Η Καινή Διαθήκη:

«ἀνθρώπους τοὺς καθ’ ὁμοίωσιν Θεοῦ γεγονότας» Ιακώβου 3:9.

Η Καινή Διαθήκη γράφτηκε πρωτοτύπως στα Ελληνικά. Στο εδάφιο Ιακώβου 3:9 αναφέρεται ότι οι ανθρώποι έχουν δημιουργηθεί («γεγονότας» Παρακείμενος = Έχουν γίνει), «καθ’ ὁμοίωσιν Θεοῦ». Το «καθ’ ὁμοίωσιν» δηλαδή αναφέρεται από τον Αδελφόθεο Ιάκωβο ότι έλαβε χώρα κατά το παρελθόν και όχι ότι αφορά κάτι που θα επιτευχθεί μελλοντικά, όπως παρουσιάζουν το θέμα οι υποστηρικτές της άποψης που λέγει ότι άλλο είναι το «κατ᾿ εἰκόνα» και άλλο το «καθ’ ὁμοίωσιν».

Η Αγία Γραφή λέγει λοιπόν ότι οι ανθρώποι δημιουργήθηκαν:

«κατ᾿ εἰκόνα  καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν» Γένεση 1:26

«κατ᾿ εἰκόνα» Γένεση 5:1

«καθ’ ὁμοίωσιν» Ιακώβου 3:9.

Οι τρείς προτάσεις είναι ισοδύναμες. Δεν υπάρχει από φιλολογικής  – νοηματικής άποψης διαφορά. 

Οι  Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας, για διδακτικούς σκοπούς και από θεολογικής καθαρά σκοπιάς, (όχι φιλολογικής ανάλυσης),   χρησιμοποίησαν τους κατοπινούς αιώνες τους όρους «κατ᾿ εἰκόνα»  και «καθ’ ὁμοίωσιν» για να διδάξουν από ηθικής –  θεολογικής πλευράς τους Χριστιανούς. Υπερέβησαν την φιλολογική – ακαδημαϊκή ταύτιση των όρων ως αφορμή προς ηθική διδασκαλία. Δηλαδή οι όροι «κατ᾿ εἰκόνα»  και «καθ’ ὁμοίωσιν» ενώ από φιλολογικής άποψης ταυτίζονται, στο πλαίσιο της Πατερικής διδασκαλίας αποκτούν νέο ηθικό περιεχόμενο ο κάθε ένας.

Άγιος Βασίλειος Καισσαρείας:

“Το μεν γαρ κατ’ εικόνα φύσει δέδοται ημίν και αμετάβλητον εξ αρχής και εις τέλος συμπάρεστι, το δε καθ’ ομοίωσιν εκ προαιρέσεως και οίκοθεν ύστερον κατορθούμεν. Εν μεν ουν τη πρώτη βουλή λέγων ο Θεός Ποιήσωμεν άνθρωπον κατ’ εικόνα ημετέραν και το καθ’ ομοίωσιν προσέθηκε, δεικνύς ότι και προαίρεσιν ημίν αυτεξουσίαν εμβαλεί την δυναμένην ποιήσαι ημάς ομοιωθήναι Θεώ· και ουν και τοιούτοι απετελέσθημεν κατά την πρόρρησιν του Θεού. πολλοί γαρ οι ομοιωθέντες αυτώ, πάντως δε και οι ομοιωθησόμενοι, καν μη και πάντες”. (Αγ. Βασιλείου: “Περί τής τού ανθρώπου κατασκευής”).

Άγιος Ειρηναίος τής Λυών:

“Εν τοις πρόσθεν χρόνοις ελέγομεν κατ’ εικόνα Θεού γεγονέναι τον άνθρωπον, ουκ εδείκνυτο δε· έτι γαρ αόρατος ην ο Λόγος, ου κατ’ εικόνα ο άνθρωπος εγεγόνει· δια τούτο δη και την ομοίωσιν ραδίως απέβαλεν. Οπότε δε σαρξ εγένετο ο Λόγος του Θεού, τα αμφότερα επεκύρωσε· και γαρ και την εικόνα έδειξεν αληθώς, αυτός τούτο γενόμενος όπερ ην η εικών αυτού, και την ομοίωσιν βεβαίως κατέστησε συνεξομοιώσας τον άνθρωπον τω αοράτω Πατρί δια του βλεπομένου Λόγου.” (Αγίου Ειρηναίου “Κατά Αιρέσεων” 5: 15).

ΣΑΛΤΑΟΥΡΑΣ   ΧΡΗΣΤΟΣ

Δείτε και –Εικόνα – Ομοίωση