π. φραμ Γ. Τριανταφυλλόπουλος
Παναγιώτατε, σεβασμιώτατοι γιοι ρχιερες,λλογιμώτατοι κύριοι καθηγηταί, πάντες ο τ πρτα το τόπου φέροντες σεβαστοί μου Πατέρες, ελογημένοι μοναχο κα μοναχές, γαπητοί μου Χριστιανοί! Χριστς νέστη!
Πάει καιρός, πο μο προτάθηκε ν εσηγηθ στς κοές Σας θέμα δύσκολο, νά μιλήσω γι να πρόσωπο γαπημένο κα τόσο μακρυν ταυτόχρονα λόγ τς σιακς βιοτς του, λλ πάλι τόσο κοντιν κα οκεο σ μς, κριβς γι τν διο λόγο. Εχεσθε ν φανερώσουν τ λόγια ατά, τν λήθεια το Θεο κα εχεσθε πίσης κα γι τν μιλοντα, ποος σήμερα ν κκλησί πληθούσ καταθέτω τ μρα κα τν κασσία τς εγνωμοσύνης μου, διότι π τ ελογημένα χέρια το νθρώπου ατο εσλθα στν εαγγελικ ζυγ κα τν ερατικ ξία.
ς ρθομε περάνω δυναμιν κα δυσκολιν πο λοι μας χουμε, γι ν στιάσουμε σ συγκεκριμένα σημεα τς ελογημένης παρουσίας του, παρακάμπτοντας τς ποιες δυναμίες κι κείνου ς θνητο νθρώπου. λλωστε Θεός, «χι νεκα τούτων, λλ παρ τατα» μς γιάζει κα μς σώζει. ποια ποτυχία στος καλοπροαιρέτους γίνεται λικ γι ν δουλέψει κα ν «χτίσει» Θες τν παράδεισο μέσα τους.

μακαριστς Μητροπολίτης ντώνιος, ποος ξελέγη σν σήμερα, στς 22 Μαου 1974, φησε μαρτυρία γαθο, προσευχομένου, πομονετικο, γιασμένου ποιμένα στν πνευματικ κόσμο τς χώρας κα χι μόνο. π τ πολλ πνευματικ χαρίσματα μ τ ποα τν εχε κοσμήσει Θεός, ναφέρουμε τν μεμπτο βίο, τν πολλ κα θερμ προσευχ μετ δακρύων (συχν νέφερε στ κήρυγμά του τι «τ δάκρυα το κενόδοξου καρπα ξηραίνονται π τν παρειν του»[1]!), τ πιβεβαιωμένο προορατικ κα διορατικό του χάρισμα, τ συγγραφ κα μελέτη κα τν π φυσικο του ταπείνωση, τν ταπείνωση δηλαδ ς φυσικ χάρισμα, « ποία αξήθηκε πολ περισσότερο μ τν νοδό του στν πισκοπικ θρόνο, πργμα θαυμαστ κα πολ σπάνιο» σύμφωνα μ κάποιον χαριτωμένο ερέα.[2] Περισσότερο ταπεινς ς πίσκοπος, παρ ς ερέας. λλ κα δισταγμός του κα π μακρν ναβολή του ν εσέλθει στν ερ Κλρο[3], (47 τν χειροτονήθηκε Διάκονος), πως πανειλημμένως δήλωνε στος χειροτονητήριους λόγους του εναι δείγματα τεταπεινωμένης καρδίας.κπληκτος μι φορά, τν κούω ν μο λέει: «πάτερ φραίμ, φείλουμε πάρα πολλ στς προσευχς λίγων ναρέτων λαϊκν»[4]! Κα δν πίστευα στ’ ατιά μου. Κάποτε, μάλιστα, τν εδα ν μεταφέρει βαλίτσες πισκεπτν[5] σ Μοναστήρι τς Μητροπόλεώς μας! Τος φτιαξε κατόπιν καφ κα τος τν σέρβιρε…

Κατ τ πρτα 5-6 τη τς διακονίας μου ς εροκήρυκος, μ στελνε πάντα τς Παναγίας ν λειτουργ σ’να ξωκκλήσι Της νς πόμακρου χωριο, 55 χιλιόμετρα π τ Σιάτιστα, λέγοντάς μου: «κου ν δες, κε εναι νας παπς γγαμος πο κατ τ θεία Λειτουργία βλέπει γγέλους, ν ξέρεις. Καλ εναι γι σένα ν σ βλέπει ν λειτουργες κα ν τν ρωτς κα σ κιόλας. Πρόσεχε, γιατ τ φαινόμενα πατον, μ δίνεις σημασία». Γνώρισα τν ερέα[6] κα εγνωμον τ Θεό. λάχιστες φορές φαινόταν ν «χάνεται» στ θεία Λειτουργία. Τν ρωτοσα μετ ν μο πε γι τν ελογία τς θείας Λειτουργίας κα μο λεγε: «μ συζητς παιδάκι μου τ γίνεται»! Χωρς ν καταλαβαίνω χαιρόμουν κι γώ. στερα π λίγο καθς πίναμε καφεδάκι στ χωριό, παπούλης πολάμβανε μακαρίως τ καφεδάκι του μ τ παραίτητο συμπλήρωμα[7] (!), τρόπος δ μ τν ποο καθόταν, πρόδινε ζηλευτ νεση κα ρχοντιά, πο κάποιους ξ’μν θ «σκανδάλιζαν». Τότε θυμήθηκα τ «πρόσεχε, τ φαινόμενα πατον» το μακαριστο κα κατάλαβα. πρόκειτο τελικ γι ναν χαριτωμένο ερέα κεκοιμημένο δ κα πολν καιρό. 

Στ
διάρκεια τς σθενείας του μακαριστς δν παυε ν μς τονίζει: «τν αυτό μου κήρυξα, χι τ Χριστό»![8] Κα λλοτε, σημάδι κάποιας περφυσικς μπειρίας του κατ τν σθένεια, επε: «θ σς π ταν γίνω καλά. Σ μένα τν μαρτωλ Κύριος»[9];
Στν δική μου ες Διάκονον χειροτονία, τν βρήκαμε ν χει φτάσει πι νωρς π μς στν να καί, μ’ να πλ ζωστικό, ν μαζεύει τ πρόσφορα π τος πιστούς.
πιπλέον μ εχε πληροφορήσει στ σπίτι τους μακαριστ δελφή του, ποία παρέστη στ χειροτονία μου, τι « Δεσπότης πρν π κάθε χειροτονία γρυπνε λη νύχτα προσευχόμενος περπατώντας, κα μιλάει στ Θε μ τ χέρια ψηλά. τσι θ κάνει κα μ τ δική σου χειροτονία»![10]

να πργμα πο κανε διαίτερη ντύπωση ταν κα πολλ θύραθεν -μαζ μ τν ατονόητη θεολογικ– παιδεία πο τν διέκρινε. Δειγματοληπτικ Σς πενθυμίζουμε τι νέφερε συχν τν Δημοσθένη, τν Πλάτωνα, τν ριστοτέλη[11], τν Πλούταρχο[12], τν Σοφοκλή[13], τν Μρκο Αρήλιο[14], τν ποιητ Θέογνι τν Μεγαρέα[15], τν κπρόσωπο τς Νέας ττικς κωμωδίας Μένανδρο, τν Θουκυδίδη[16] κα γενικότερα τος ρχαίους λληνες συγγραφες, φιλοσόφους κα δραματικος ποιητές, διανθίζοντας τ ξαιρετικς ρητορικς δεινότητας κηρύγματά του -μνημεα πραγματικά!- μ ρητ κα λόγους τους. Δ λείπουν πίσης ναφορές του σ ργα λλων θύραθεν συγγραφέων, πως πχ το Eduard Norden[17], ναλυτ τς τέχνης τς ρχαίας πεζογραφίας[18], στν Φάουστ το Γκατε[19], ς κα στος Δροσερος καημος το θανασιάδη-Νόβα[20]. Γενικ ο θύραθεν γνώσεις του κάλυπταν πολλ πεδία, π ατ τς Πολιτικς στορίας κα τς Διαιτητικς, μέχρι κι κενο τν γροτικν σχολιν τν οκιακν καθηκόντων[21].
λλ κα ποιός δν θυμται τς συνεχες προφορικς παραπομπές του σ στίχους τς γίας Γραφς, καθς νέφερε μ πιμέλεια «σπουδαστο» τ κεφάλαια κα τ χωρία, τς π στήθους παγγελίες του πατερικν ποσπασμάτων, μ πιμον στ «θηριώδη κα φιόμορφον κακίαν»[22], πο παραπέμπει στν σιο σίδωρο τν Πηλουσιώτη; Μελετώντας ργότερα τν γιο Γρηγόριο τν Παλαμ, βρκα στς βιβλιοθκες τς Μητροπόλεως κα στος δύο πρώτους τόμους τν ργων το γίου, τς κδοσης το καθηγητ Παναγιώτη Χρήστου, ρκετς πογραμμίσεις κα σημειώσεις δικές του μ μολύβι, λλ κα μ κόκκινο μπκ στ περιθώρια. φημένα πίσης στς σελίδες τς Θρησκευτικς θικς γκυκλοπαιδείας, πρχαν σκαριφήματα κηρυγμάτων του μ τς μερομηνίες πο πρόκειτο ν κφωνηθον κφωνήθηκαν, κυρίως σ ναος τν θηνν.

κτιμοσε στος νθρώπους τ θος, τν καλωσύνη κα τν φτιασίδωτη συμπεριφορ σ ποιους χώρους κα ν τ συναντοσε, ν στηλίτευε τν ποκρισία κα το κκλησιαστικο χώρου. Μο κθείαζε τ στρατηγ Νικόλαο Πλαστήρα (†1953) τν ποο εχε συναντήσει, λαϊκς τι ν, στ κρεβάτι το πόνου κα τν ποο ποκαλοσε «γιο», νεκα τς κατ’ατν διαπιστωμένης ρετς του, τς καλωσύνης του, τς πάμπτωχης ζως του κα τς πίστης του στ Θεό, διερωτώμενος: «πο πάρχουν Πλαστρες σήμερα»[23];
πίσης μο γκωμίαζε τ θος κα τν πίστη στ Θε τς μεγάλης θοποιο ννας Συνοδινο (†2016), ν δν παρέλειπε κάποτε, στ νεότητά του, ν παρακολουθε σοβαρς παραστάσεις το θνικο Θεάτρου[24] π τν ποίων εχε ποψη.
ντως Πατερικς νθρωπος, κινετο προσληπτικά, δν διέγραφε δίκην λαθήτου, οτε πασχε π εδος πνευματικο δρυματισμο, διαχωρίζοντας νεστοριανικ τος χώρους σ ερος κα βέβηλους, φόσον εναι πανταχο παρν Θεός. ,τι, μάλιστα, σ πίπεδο πολιτιστικν δρώμενων κάθε ποχς, ντεχε στ καμίνι τν ρθοδόξων κριτηρίων του στεκε μέσα στν λήθεια, ,τι ταν «καυσούμενο» λυωνε κα ξαφανιζόταν. κινετο «σν τ μέλισσα, χι πως μύγα», πως λεγε κα σιος Πασιος.

πρξε ποχ πο -λαϊκς ν- νοιγε τν καρδιά του στ πετραχήλι το Μητροπολίτη Κορινθίας Μιχαλ Κωνσταντινίδη, μετέπειτα μερικς[25], π τν ποο πηρεάστηκε κα στ φος γραφς. Τν νόμαζε «ζωνταν γιο» μ μεγάλη παρρησία στ Θε κα δυνατ προσευχή. ργότερα εχε πνευματικ σχέση μ τν Γέροντα μφιλόχιο τς Πάτμου, πέλεξε δ ς πνευματικό του τν μακαριστ Νεαπόλεως κα Σταυρουπόλεως Διονύσιο. Λάτρης το γίου ρους, που συχν τν καλοσαν γι χειροτονίες, διατηροσε πνευματικ σχέση μ τος Γέροντες Πασιο κα Πορφύριο τος σίους, Γεώργιο Γρηγοριάτη, Φιλόθεο Καρακαλληνό, φραμ Φιλοθετη νν ριζονίτη, νθιμο γιαννανίτη,ωάννη γιαννανίτη, σακ τς Καψάλας τν Λιβανέζο, Πετρώνιο Προδρομίτη τν ποο βαθύτατα κτιμοσε, τν τυφλ Γέροντα Διονύσιο τς Κολιτσος, που τελευταα συχν μετέβαινε, τν Γέροντα μβρόσιο Λάζαρη, τν π. Στέφανο ναγνωστόπουλο, πως κα τν χαριτωμένο κα ασθητς εωδιάζοντα[26] γγαμο ερέα ωάννη Καλαδη π τ Νεοχώριο Σιντικς, κα μ ρκετος λλους πίσης, γιορετες κα μή.

Τ
ς δύο φορς πο τν συνόδευσα ς Διάκονός του στ γιον ρος, τ 1995 κα τ 1996 κα στς Μονς Καρακάλλου, Σιμωνόπετρας κα Ξηροποτάμου, παρατηροσα τόσο στ πλοο, σο κα στς Μονές, τόσο σεβασμ στ πρόσωπό του π πλευρς μοναχν κα λαϊκν, σν ν πρχε νας ζωντανς γιος νάμεσά τους. σπάζονταν κα τ κράσπεδο το ράσου του! Σημειωτέον τι δν φερε γκόλπιο κα μ τ καλογερικ καλυμμαύχι δειχνε περισσότερο σν γιορείτης πλς μοναχς σ κάποιον πο δν τν γνώριζε. Στς μηνιαες γρυπνίες τς Μονς μας το Μικροκάστρου -πργμα παράδοξο- νδυόταν σν πλς ερομόναχος, φέροντας μόνον γκόλπιο, κάτι πο πιστοποιεται π τς βιντεοσκοπημένες μιλίες του. λλοτε πάλι, ς Διάκονός του, παρακαλώντας τον ν μο πιτρέψει ν τν βοηθήσω ν νδυθε τν ρχιερατικό του σάκκο, μ φησε μβρόντητο λέγοντας: «ατ χουν τελειώσει πιά, παιδάκι μου»[27]! Μ τ χιομορ πίσης πο τν διέκρινε, ταν ρωττο πο εχε βρε τ γνωστ παλι ξύλινη μαύρη βαλίτσα γι τ μεταφορ τν μφίων του, παντοσε φοπλιστικ γι ν μς δείξει πόσο παλι ταν ατοσαρκαζόμενος : «μο τ δώρισε βασίλισσα λγα»![28]. Σημειωτέον τι ερημένη βασίλισσα κοιμήθη τ 1926, ταν μακαριστς ταν μόλις 6 τν.

Ε
χε συναντηθε μ τν γέροντα άκωβο Τσαλίκη, γι τν ποο λεγε τι σ μακρ συνομιλία πο εχαν, δν διέκρινε οτε να δογματικ λάθος στ λεγόμενά του[29], πως κα -καθς προανέφερα- μ τος δύο σχάτους γίους τς κκλησίας μας Πασιο κα Πορφύριο, γι τν ποο λεγε τι δν πέλπιζε τν μαρτωλ κα ψεγε καλότροπα πολλος ερες γι τν φόρητο διδακτισμό τους[30] κα πολ καλς κανε.

Κατ
τ σύντομο πέρασμά του π τ Παρίσι τν εχε νθουσιάσει, λεγε, τελεία πτωχεία, θεολογικ κατάρτιση κα «δυνατ» προσευχή το πισκόπου Κατάνης Κασσιανο, καθηγητο στ νστιτοτο το γίου Σεργίου. Εχε πίσης μελετήσει ρκετ βιβλία ρωμαιοκαθολικν θεολόγων μ διόχειρες σημειώσεις κα πογραμμίσεις π τν κειμένων πχ τ βιογραφία το ποστόλου Πέτρου π τν σκαρ Κούλμαν, κείμενα το Ζν Ντανιελού, το β Κονγκάρ, λλ κυρίως κείμενα ρθοδόξων τς διασπορς, θεωρώντας σν κορυφαο τους τν π. Γεώργιο Φλωρόφσκι. νθουσιάστηκε λλοτε τόσο πολ μ τ βιογραφία τς σίας Μαρίας Σκομπτσόβα, μις ρωσίδας γίας μ στοιχεα δι Χριστν σαλότητας πο ζησε στ Παρίσι, στε μο ρπαξε κυριολεκτικ π’τ χέρι τ βιβλίο[31] προτο ν τ τελειώσω, τ διάβασε λόκληρο κα μο επε μ νόημα: «ατ μς κάνει σπουδαία κριτικ λων μας, κληρικν κα λαϊκν κι χει πολ δίκιο. Μαρίες Σκομπτσόβες κα Παύλους Σερβίας θέλουμε»[32]! Κα μο τ δωσε πίσω ν συνεχίσω τ διάβασμα κι γώ.

 

Ξεχώριζε, πίσης, π τος καθηγητς τς Θεολογικς Σχολς θηνν τος Χρστο νδροτσο (†1935) κα, κυρίως, τν Λεωνίδα Φιλιππίδη[33] (1939-1968).
Μ τν γιο Νεκτάριο φαίνεται πς διατηροσε ζωνταν σχέση. σοι τν θυμούμαστε στς γρυπνίες, κούγαμε ν μνημονεύει πάντοτε π ραίας Πύλης κάποια Σαλώμη, π τ μέρη το γρινίου. Σαλώμη, μο ξήγησε, ταν μι φιερωμένη παιδιόθεν στ Θε ψυχή, ποία το προεπε τν ες πίσκοπο χειροτονία του λίγο πρν π τν κλογή του, «βλέποντάς τον σ θρόνο», πως το ξομολογήθηκε, τς τ’χε πε μάλιστα «παπούς», ννοώντας τν γιο Νεκτάριο. τότε π. ντώνιος τν πιτίμησε αστηρά. Λίγο μετ ξελέγη πίσκοπος. δια, άλλη μία φορ το εχε ξομολογηθε τι «ταν πολ στενοχωρημένος μ τος ερες γιος Νεκτάριος» καί, στν ναγώνια ρώτησή του «γι μένα τί σο επε, βρ Σαλώμη»; πάντησε: «Μ σένα εναι εχαριστημένος παπ’ ντώνη γιατ τρέχεις στ χωριά». «Δόξα τ Θε»! πάντησε π. ντώνιος καί, λαμπε π κδηλη χαρά, ταν ς πίσκοπος ργότερα τ διηγετο[34].

κτς π τ τι σν ρχιερέας ταν πιφορτισμένος κα μ τ διοικητικ καθήκοντα νς πισκόπου, συνέγραφε, προσευχόταν πολλς φορς στ διάρκεια τς μέρας, χι μ τν ννοια τς κολουθίας, λλ «περιπατητικς», πικαλούμενος, κτς π τν Κύριο, τν Παναγία Μητέρα Του, πλθος γίων, πως μο λεγε ταν μουν Διάκονός του, κθειάζοντάς μου συνεχς τ γαθ τς διαλείπτου προσευχς. νθυμομαι μι στιχομυθία μεταξύ μας: «πς πγε προσευχ σήμερα Σεβασμιώτατε»; «Πολ καλά, φραίμ! κτ χιλιόμετρα προσευχ κα δύο κήρυγμα»[35]!
ς σχολάρχης στν ερατικ Σχολ τς Ξάνθης ξεκινοσε τν προσευχ στς 3:00 τ ξημερώματα, τελείωνε τ θεία Λειτουργία λίγο πρν τς 6:30, λίγο ξεκουραζόταν κα πήγαινε κατόπιν γι μάθημα.

Νήστευε
σοβίως τ κρέας κα γαποσε στ νιάτα του τν ρειβασία. λλωστε, πηρέτησε τ θητεία του στς Εδικς Δυνάμεις. Θυμμαι τώρα τν νν ρχιεπίσκοπο Κρήτης, γιο Χανίων τότε, ν μο τν κατονομάζει ς «ρωικ νθρωπο» .
Συχν γι ν μ προστατεύσει πνευματικά, μο τόνιζε τν ξία τς σιωπς κα τς κρυφς πνευματικς ργασίας μ τ φράση «λάθε βιώσας». «Πολλς φορς πο μίλησα», λεγε, «τ μετάνοιωσα. ποτε σιώπησα τ χάρηκα». « μέλισσα στ σκοτάδι φτιάχνει τ μέλι»[36], μο επε κάποτε. Συστηματικ πέφευγε τ φτα τς δημοσιότητας, ργότερα μως, καθς φήμη του ξαπλωνόταν κα προέδραμε τάχιον τς παρουσίας του, κείνη τν … καταδίωκε! Γι’ ατ κα «μισοσε» -κάπως πόλυτα- μ να γιο μσος τν πίδειξη πνευματικο «ργου», «κινήσεως» κλπ. Τν θεωροσε προτεσταντικο τύπου ντιστάθμισμα τς λλειψης σωτερικο βιώματος κα προσευχς. ξερε πς πολλς φορς, πίσω κι π’τ πι «λαμπρ» ποιμαντικ ργο, προϊν –στω- λοκάρδιας φιέρωσης, σως ν φωλιάζει κοίμητος σκώληξ τς κενοδοξίας, τοιμος ν καταβροχθίσει πρτον κα καλύτερο τν ερέα. Γι’ ατό, γι ν μς σφαλίσει πνευματικά, μς «γείωνε» μ τς φράσεις πο προεπα. λεγε χαρακτηριστικά: «στ τέλος χάνει τ μυαλό του κι παπς κα χτυπάει μόνος του τν καμπάνα! λλ μν παραξενεύεστε, κε πο φτάσαμε π τν γωισμό μας, τ μέλλον εναι τρέλα»![37]. , μ τν πελοποννησιακή του προφορά στ ερατικ συνέδρια μς φώναζε: «ταχιά, θ φύγουμε, τ νο σας. γ σς τ επα πάντως»![38], πογραμμίζοντας τν ξία τς μνήμης θανάτου.

Βρισκόταν
πέναντι σ ποιαδήποτε νοσηρ προσωποπαγ σχέση, πως ατ στν ποία μπορε ν ξελιχθε σχέση πνευματικο κα ξομολογούμενου. Στν πιμονή μου κάποτε ν κατέβω στν θήνα ν δ τ Γέροντά μου, μ κοίταξε μ αστηρότητα καί, δείχνοντάς μου τν εκόνα το Χριστο, μο επε: «νά, Γέροντάς μας, Ατν ν χεις πρτα Γέροντα»[39]! Τν εχαριστ κ βάθους γι’ατς τς σοφές του πεμβάσεις, ο ποες γκωμιάστηκαν κα π τν Πνευματικό μου. πέπνεε μιν παλν αρα κρως εγενος ποιμαντικς φροντίδας, δίχως μεγαλοστομίες, μ συχία, μ προσευχή, μ σοφία κα σύνεση σν γενικ χαρακτηριστικά, χωρς ν’ ποκλείονται τ κατ’ νθρωπον λάθη, παραχώρηση Θεο γι πνευματικ σφάλεια. Γι’ ατ μακαριστός, φησε πίσω του κα ναν καλ κα μονιασμένο κλρο. Συχν μς[40] λεγε: «τος καλύτερους παπάδες χω»![41]
Τν βλέπαμε ν ξομολογε σταμάτητα σν πλν ερέα πολν κόσμο, πο συνέρρεαν π κοντ κα μακριά, γι ν ναπαυθον στς σοφές συμβουλές του, που κάποιοι διαπίστωναν τ χαρίσματά του. κενο μως πο κανε πολυάριθμους νθρώπους ν τν πλησιάζουν, ταν φήμη γι τν παρρησία τς προσευχς του. ξακουστς Γέρων πογράμμιζε ατν τν λήθεια λέγοντας μετ’ πιτάσεως: «Ατς νθρωπος, ,τι ζητήσει π τ Θε γίνεται»![42] διος σχολίασε τι μακαριστς ντώνιος γι τ πνευματικά του παιδιά, προσευχόταν τόσο πολ κα μ τόσην αταπάρνηση, «πο πεφτε κα στ φωτιά γι ν τ σώσει»![43]

Εναι γνωστ θαυματουργ προσευχή του ταν, σ γιορείτικη πανήγυρη[44], ελόγησε ργοπορημένα τ δίχτυα τν μοναχν, ο ποοι μέχρι τότε ματαίως κοπίαζαν, λλ «πίασαν οδέν», κα μετ τν ελογία τν ργοπορημένη –στω- το εράρχη, νέσυραν τ δίχτυ «μεστν χθύων» -θ μποροσε ν πε κάποιος- γι ν συσχετίσει τ γεγονς μ τν εαγγελικ τμόσφαιρα το ντιστοίχου ωθινο κα δν θ εχε δικο.
ταπεινς εναι αστηρς στν αυτό του κα πιεικς στος λλους. Τ ντίθετο συμβαίνει μ τν λαζόνα, περφίαλο κα νθρωπάρεσκο. Φορτώνει φορτία δυσβάστακτα τν πλησίον. Προκειμένου περ ξομολογήσεως, μακαριστς ταν πιεικς στος μαρτάνοντες, κόμη κα κληρικούς πο ρχονταν π μακρι ν τν δον. Στς περισσότερες τν περιπτώσεων πιείκεια ατή, μεμιγμένη μετ γλυκύτητος, φερνε θαυμαστ ποτελέσματα. Εχεν προς κα γλυκς ποιμένας νεργ τ χάρισμα[45] ν σηκώνει τ βάρη τν λλων κα ν τος παλλάσσει. Βεβαίως κα εναι λλο πργμα πιείκεια το χαύνου κα δυπαθος γι ν μ δυσαρεστηθον κάποιοι κι λλο πιείκεια το τετηγμένου π τν προσευχ κα τν σκηση, πού, σν κτιστες το Θεο νέργειες, διαπερνον τν καρδι το καλοπροαίρετου μετανοοντος κα τν λλοιώνουν τν καλν λλοίωση. πιπλέον, πιείκεια το μελος τν κάνει μελέστερο, δ πιείκεια το ταπεινο τν γιάζει τι περαιτέρω.

ρκετ ξ’σων σς μετέφερα, μο τ διηγετο μακαριστς στς περιοδεες το Δεκαπενταυγούστου γι παρακλήσεις. Μαζ πηγαίναμε συνήθως στ χωριν ζεύγη- Ροδοχώρι κα Κριμήνι, Καλλον κα Κυπαρίσσι, τ γενέτειρα το νν γίου Φλωρίνης, που πέστρεφα γ μετ π παράκληση, κήρυγμα κα τυχν ξομολογήσεις στν Καλλονή, ν κι κενος εχε τελειώσει. Τ νηστήσιμο κέρασμα κάθε χρονι περιλάμβανε παραιτήτως μέλι, πεπόνι κα καρύδια. Κάποια χρονι λοιπόν, λέει στς κατ σάρκα δελφς το γίου Φλωρίνης, τότε πατρς Θεοκλήτου ς ρχιμανδρίτου : « Θεόκλητος εναι δη δεσπότης, εναι καλ παιδ (!) κα γελαστό. Γλυκύς, χαρούμενος νθρωπος. Θ τν βγάλουμε δεσπότη, κοτε πο σς λέω! Χάσαμε τ γέλιο λοι μας, λαϊκο κα κληρικοί! Δν εμαστε γελαστο Χριστιανοί»[46], δήλωνε, νθουσιωδς.

Σ
λλη περιοδεία μας, στ ψος το Τσοτυλίου, τν βλέπω πάλι ν σταυροκοπιέται (συνήθως σταυροκοπιόταν στ μεγαλύτερο μέρος τς διαδρομς) κα ν μο λέει: «ρθε παπος στν πνο μου, μέσα σ πολ φς! Πώ, πώ, τ φς ταν κενο! Πολ φς»! γ δν κατάλαβα κα τν ρώτησα: «Ποιός παπούς, δεσπότη μου»; Νόμιζα πς θ μο λεγε γι κάποιον γνωστ γιο. Μο λέει: « μακαριστς ρχιεπίσκοπος Σεραφείμ, ταν. Μο επε τι μς χει ννοια στ Σύνοδο»[47]. Σάστισα. λήθεια εναι τι εχε πολ καλ σχέση μ τν μακαριστό, τν ποο κτιμοσε κα σεβόταν περιόριστα, γκωμιάζοντας τ λιτότητα, μνησικακία κα πτωχεία του: «μ τ να χέρι παιρνε τ σύνταξη, μ τ λλο τν δινε σ φιλανθρωπίες. Σαρακοστές, τσάι κα παξιμαδάκι, τν εδα μ τ μάτια μου»[48]! Προφανς μιλοσε γι τν ποχ πο μακαριστς ρχιεπίσκοπος ταν γιής.

ρχόμαστε μως στν παρουσία του ρχιεπισκόπου Σεραφεμ «μέσα στ Φς», πως μο τν διηγήθηκε μακαριστός. Παραξενεύτηκα, ν κενος δν μιλοσε γι λίγα λεπτά. Ξαφνικ γυρνάει κα μο λέει: «ξέρεις γιατ πλεε μέσα στ Φς Σεραφείμ»; Γιατί σεβασμιώτατε; «διότι ταν ρωτήθηκε γι τν Πάπα επε τι ατο δν εναι κκλησία. Γι’ατό! Κα εχε δίκιο.τσι, χατιρικ τος λέμε κκλησίες. Θες ξέρει γι’ατος λλ κα γι μς»[49].Μο εχε κάνει ντύπωση ατιολόγηση. κριβς τ διο εχα κούσει κα π τν μακαριστ Γέροντα Γεώργιο Καψάνη, ν τει 1986: [Παιδί μου, μία εναι σώζουσα κκλησία, «κκλησίες» μ μικρ ε, πάρχουν κι λλες]. Νομίζω πήραμε πάντηση, πο γεμίζει ερήνη τς καρδις μας. Πάντοτε, βεβαίως, ποτασσόταν κα πήκουε στν κκλησία, κόμη κι ν κάποτε εχε πιφυλάξεις σ ρισμένα ζητήματα[50], ν δν χαριζόταν κα σ μς: «φόσον κκλησία π μς τος διους δν πεσε δν πρόκειται ν πέσει ποτέ»[51].
6 μ 7 μνες πρν τν κοίμησή του μο λέει πότομα κάπως, λλ κα λίγο «συνωμοτικ» στ γραφεα τς Μητροπόλεως: «φραίμ, νας παπς, καθς προσευχόταν κάποτε, νέβηκε ψηλά, νόμισε πς πέθανε. Πγε στν Κύριο κα ταν πέροχα, μ συζητς… Φαντάστηκε πς θ μείνει γι πάντα κε κα χαιρόταν περίγραπτα. μως δν εχε φτάσει ρα του. Κα το λέει Κύριος (σ ν μιλοσε διος στν γι τν αυτό του): σ μως θ κατέβεις κάτω πάλι, γιατ χεις κόμη λίγο ργο ν κάνεις»[52]. Μετ τ σύντομα γεγονότα τς βαρυτάτης σθενείας του κα τς κοιμήσεώς του, τ λόγια του ατ -λησμονημένα μέχρι τότε- σν ν ζωντάνεψαν μέσα μου κα Σς τ μεταφέρω σχεδν ατούσια.

Ε
ναι γεγονς πίσης πς κάποιες φορς τν βλέπαμε ν θυμώνει κα μ’μς πολ ντονα. Κάποιος θ σκανδαλιζόταν βλέποντάς τον, λλ μετ π λίγο ταν πέναντί μας προσηνής κα γλυκύτατος, σημάδι πς δν ρίζωναν σύγχυση κα ταραχ μέσα του. Θύμωνε «παθς», θ λέγαμε. Θ μποροσε ν τιμωρήσει «ζηλωτ» Κληρικ γι τν ναιδέστατο τρόπο πο το μίλησε -σ’ ναν τέτοιον εράρχη- κα δν καμε τίποτε. λλοτε πο σν ν «παραφέρθηκε» -θεώρησε διος- πάλι ξαιτίας ναιδος συμπεριφορς Κληρικο, θορυβήθηκε κα ψαχνε μπροστά μας ν βρε τν Γέροντα Στέφανο τς Μητροπόλεώς μας, γι ν το διαβάσει συγχωρητικ εχή.
Στ στεν χρονικ πλαίσια μις εσήγησης δν μπορομε ν ναφερθομε σ πολλς εεργεσίες κα παρεμβάσεις τς προσευχς του, μως Σς ναφέρουμε «δειγματοληπτικά», πιτρέψτε μου πάλι τ λέξη, δύο τουλάχιστον περιπτώσεις που κδηλώθηκε τ αματικό του χάρισμα στν μία κα πιπλέον προόρασή του στν λλη.

Τ
ατρικ περιστατικ φοροσαν τ να σ κερατόκωνο πιδεινούμενο πρς μεταμόσχευση, ποία πεφεύχθη τελικ λόγ μ πιδείνωσής του, ντίθετα πρς τν πρόβλεψη τν ατρν κα ποος παραμένει μετάβλητος δ κα 20 περίπου χρόνια[53] χωρς ν προξενε προβλήματα ρασης κα τ λλο περαστικ σ νεφρωσικ σύνδρομο κακς πρόγνωσης, τ ποο, προτο ρχίσει θεραπεία του, εχε ναγγελθε π τ μακαριστ εράρχη ς δη θεραπευμένο, περ κα γένετο[54]. Στν μν πρώτη περίπτωση, τν ρα τς ξομολόγησης, πρώτη σθενς βλέπει ξαφνικ τ μακαριστ Γέροντα ν βρίσκεται «λλο» κα ν θρηνε περβολικά, κάτι πο δν δικαιολογετο π τ λεγόμενά της –πλς το ξέφρασε τν γωνία της- στ δ δεύτερη περίπτωση, που ταν καθησυχαστικς «μ ξουσία», επε στν σθενή: «πως θ πς τσι κα θ ρθεις. Μν νησυχες, λα θ πνε καλά».
λλοτε προεπε μ κρίβεια τν ες πίσκοπον προαγωγ, Κληρικο πο πηρετε στν Ερώπη, κατ μαρτυρία ατο το δίου: «ντε κα τν λλη φορά, λλοις, μ μίτρα»![55].

πάρχουν πίσης περιστατικά, που μακαριστς μφανιζόταν γγελοπρεπς καθ’ πνους σ κληρικος κα λαϊκούς, κα διόρθωνε κακος λογισμούς. Μάλιστα κάποτε μφανίστηκε κατ’ ναρ μ νδύματα «λαϊκο» λέγχοντας κάποιον γι λογισμος κατάκρισης: θεία Χάρη πληροφόρησε τσι τν κατακρίναντα τι «πογύμνωσε» τν εράρχη π τν ρχιερωσύνη του[56]! «Μς διορθώνει μ γγέλους Θεός, τ θέμα εναι ν ντως μετανοομε» ναρωτιόταν κάποιος Πνευματικς[57] πο κουσε τ γεγονός.
Μαρτυρίες πίσης χουμε τι συνέβαινε κάποτε στ διάρκεια τς θείας Λειτουργίας ν βυθίζεται σ πνευματικ κσταση, πργμα πο ντιλαμβάνονταν ο γύρω π’ ατν συλλειτουργοντες Κληρικοί.[58]

λλοτε πάλι, διαβάζοντας μία δαιμονισμένη πο ρυόταν στ μον το σίου Δαβίδ, δήλωσε σ κάποιον ατόπτη μάρτυρα: «πολλ δαιμόνια βγκαν, λλ κα πολλ μειναν μέσα της. Χρειάζεται ν γωνιστε πολ ατ ψυχή»[59].
ξιωθήκαμε ν τν διακονήσουμε στν ρση το σταυρο τς σθενείας του ρκετο ερομόναχοι, μοναχο κα μοναχές. Μς ποκαλοσε «δέλφια» του. πρχαν διαστήματα πο ταν εθυμος κα στ κρεββάτι το πόνου μς καμε κήρυγμα. Μποροσε ν διακρίνει κανες στ προτελεύτια ατ κηρύγματα να χλωμ -πλέον- πείκασμα τς νθουσιώδους δι βίου εραποστολς του πο βαθμηδν φυλλορροοσε πρ το ναπόφευκτου τέλους πο πλησίαζε σ πόσταση ναπνος.

Στ
ς 17 Δεκεμβρίου 2005, λίγο πρν κμετρήσει τ ζν στ ΜΕΘ το Μποδοσάκειου Νοσοκομείου Πτολεμαδος κατ τς 8.45, ταν συνδεδεμένος στ μηχανήματα. ερομόναχος τς Μητροπόλεώς μας[60] πο τν παράστεκε, μς διηγήθηκε τι ν ατς διος πιανε τν ναχωροντα ρχιερέα π τ χέρι, ξαφνικ ντατικολόγος λθε μφανς συγκινημένη κα τν ρώτησε: «Πάτερ, τί το λέτε»; πατρ ξαφνιάστηκε: πλς λεγε τν εχή. ντατικολόγος νιωσε πρωτόγνωρη κπληξη, διότι τ μηχανήματα γι λίγα λεπτ δειξαν τιμς φυσιολογικο νθρώπου, κάτι πο ποτ λλοτε δν τς εχε συμβε, ν κατάσταση το εράρχη ταν σύμβατη μ τ ζωή. στερα, τ τέλος σήμανε κα στς νδείξεις τν μηχανημάτων. 
ταν λίγη ρα ργότερα ντικρύσαμε τ γυμνό, παραιτημένο, κάτισχνο, σκητικ σκνος του ν παραδίνεται ταπειν στς πικήδειες φροντίδες τν Κληρικν του, νδυόμενο τ ρχιερατικά του μφια, «κατάστικτον τος μώλωψι»,[61] μ τ χέρια διάτρητα π τος ρούς, μ τος «ραίους πόδας» του πο εαγγελίζονταν τν ερήνη το Χριστο ταλαιπωρημένους κα γεμάτους οδήματα κα μ μφαν τν τομ τς δεύτερης πεμβάσεως στν δεξιά του πλευρά, τ μυαλό μας πγε λλων στ «σπερ πελεκν τετρωμένος τν πλευρν»[62] πο ζωτικς κρουνός της θρέφει τ ναιμικ παιδιά του, λλων πάλι σ προσκομιζόμενο πρόσφορο λογχισμένο κα τοιμο γι τν ναίμακτη ερουργία. 

Στ
διάρκεια τς σθένειας, τ μάτια του μς κοίταζαν γαπητικ κα αστηρά, «νακρίνοντάς» μας μ τν τρόπο τους. Εμαστε «πλέον βέβαιοι»[63], κατ τν προσφιλή του κφραση, τι μέσα στ Φς το Χριστο μ κενα, τ δια μάτια, «ν τέρα μορφ»,[64] μς «βυθομετρε» κα μς περιπτύσσεται γαπητικς.
Σς εχαριστ, εχεσθε, Χριστς νέστη!

[1] Προσωπικὴ μαρτυρία
[2] Μαρτυρία πατρὸς Στεφάνου Ἀναγνωστοπούλου
[3] Ἡ ἐκλογή, χειροτονία καὶ ἐνθρόνισις τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Σισανίου καὶ Σιατίστης κ. Ἀντωνίου, Σιάτιστα 1993, σελ. 10, 21.
[4]Προσωπικὴ μαρτυρία
[5]Αὐτόπτης καὶ αὐτήκοος μάρτυρας. Πρόκειται γιὰ τὶς κυρίες Ἄννα Δούβρη καὶ Μελίτα Ἀντωνιάδου μὲ τὰ τέκνα της ἐξ’Ἀθηνῶν.
[6] π. Ἡλίας Μάνδαλος
[7] Κάπνιζε ὁ παπούλης!
[8] Προσωπικὴ μαρτυρία
[9] Προσωπικὴ μαρτυρία
[10] Προσωπική μαρτυρία
[11] Ἡ ἐκλογή, χειροτονία…., σελ. 13, 24, 37
[12] ὅ π σελ. 10
[13] ὅ π σελ. 27, 37
[14] ὅ π σελ. 28
[15] ὅ π σελ. 28
[16] ὅ π σελ. 28, 36
[17] ὅ π σελ. 13, 24
[18] Die Antike Kunstprosa, Leipzig, 1898
[19] Ἡ ἐκλογή…, σελ. 15, 29
[20] ὅ π σελ. 15, 29
[21] αὐγὸ ραπτικῆς!
[22] Προσωπικὴ μαρτυρία
[23] Προσωπικὴ μαρτυρία
[24] Προσωπικὴ μαρτυρία
[25] Κατὰ τὴν περίοδο τῆς ἀρχιερατείας του στὴν Κόρινθο (1939-1949).
[26] Προσωπικὴ μαρτυρία
[27] Προσωπικὴ μαρτυρία
[28] Προσωπικὴ μαρτυρία
[29] Προσωπικὴ μαρτυρία
[30] Προσωπικὴ μαρτυρία
[31]Σεργκέι Χάκελ, Μαρία Σκομπτσόβα- μιὰ διὰ Χριστὸν σαλὴ στοὺς μοντέρνους καιρούς, μετάφραση Νίκης Τσιρώνη, ἐκδ. ΑΚΡΙΤΑΣ
[32] Προσωπικὴ μαρτυρία
[33] Προσωπικὴ μαρτυρία
[34] Προσωπικὴ μαρτυρία
[35] Δικά του λόγια.
[36] Δικά του λόγια.
[37] Δικά του λόγια.
[38] Δικά του λόγια.
[39] Δικά του λόγια.
[40] ἀρχιμ. Στέφανος Λαμπρόπουλος
[41] Μαρτυρία δική μου καὶ τοῦ ἀρχιμ. Στεφάνου Λαμπροπούλου
[42] Μαρτυρία πατρὸς Στεφάνου Ἀναγνωστοπούλου γιὰ τὸν Γέροντα Ἐφραὶμ τὸν Φιλοθεΐτη.
[43] Γέρων Ἐφραὶμ Φιλοθεΐτης
[44] Μᾶλλον τῆς μονῆς ὁσίου Γρηγορίου, δὲν ἔχουμε ἐξακριβώσει.
[45] «ποὺ μόνο στὸν Ἐπίσκοπο ὁ Θεὸς τὸ δίδει καθ’ὁλοκληρίαν», κατὰ τὸν Γέροντα Ἐφραὶμ τὸν Ἀριζονίτη
[46] Δικά του λόγια.
[47] Προσωπικὴ μαρτυρία
[48] Προσωπικὴ μαρτυρία
[49] Προσωπικὴ μαρτυρία
[50]Συλλογὴ ὑπογραφῶν καὶ συλλαλητήρια ἐπὶ ἀρχιεπισκόπου Χριστοδούλου καὶ ἐπίσκεψη τοῦ Πάπα στὴν Ἑλλάδα.
[51] Προσωπικὴ μαρτυρία
[52] Προσωπικὴ μαρτυρία
[53] Κυρία Σουζάννα Πραμπρόμη
[54] Κυρία Ἑλένη Χαλαμούτη
[55] ὁ ἅγιος Ἀριανζοῦ
[56] Προσωπικὴ μαρτυρία
[57] ἐπισήμανση πατρὸς Στεφάνου Ἀναγνωστοπούλου
[58] Μαρτυρίες πατρὸς Στεφάνου Ἀναγνωστοπούλου (ἁγ. Γλυκερία Γαλατσίου, ἅγ. Μᾶρκος Πατησίων)
[59] Μαρτυρία κυρίου Δημητρίου Λίτσιου ἐξ Ἄργους Ὀρεστικοῦ.
[60] Ἀρχ. Ἀντώνιος Πανταζῆς
[61] Ἀπὸ τὸν κανόνα τοῦ ὄρθρου τοῦ Μεγάλου Σαββάτου.
[62] Βλ. «Τὰ ἐγκώμια τῆς μεγ. Παρασκευῆς», στάση β΄
[63] Προσφιλὴς ἔκφραση τοῦ μακαριστοῦ
[64] Μρκ ιστ΄ 12

* Πρωτοσυγκέλλου τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Σισανίου καὶ Σιατίστης, Δρος Θεολογίας ΑΠΘ.

Ημερίδα αφιερωμένη στη μνήμη του αοιδίμου Μητροπολίτη Σιατίστης Αντωνίου με θέμα: «Ο άνθρωπος του Θεού». Δευτέρα 22 Μαΐου 2017 στο Συνεδριακό Κέντρο Διακονία, τελούσε υπό την αιγίδα του Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κ. Ανθίμου και συνδιοργανώθηκε από τον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Πανοράματος Θεσσαλονίκης και Πτυχιούχους της Θεολογικής Σχολής και άλλων Σχολών του Α.Π.Θ.

πηγή: Aντίφωνο/αντιγραφή